Dolice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 93 644 zł | 133 | -9.8% | 19 433 zł | 74% | -62 781 zł | 0.238 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 97 987 zł | 121 | -11.6% | 14 671 zł | 75% | -58 020 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 90 361 zł | 124 | -12.0% | 29 113 zł | 73% | -62 043 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 102 082 zł | 109 | -13.3% | 10 165 zł | 78% | -53 514 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 82 209 zł | 121 | -9.8% | 51 389 zł | 72% | -62 113 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 77 879 zł | 133 | -7.9% | 55 942 zł | 68% | -66 859 zł | 0.385 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 94 683 zł | 112 | -13.8% | 24 409 zł | 75% | -57 304 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 86 292 zł | 109 | -11.6% | 47 090 zł | 74% | -57 624 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 87 126 zł | 116 | -13.3% | 36 790 zł | 73% | -63 158 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 75 065 zł | 124 | -10.2% | 65 713 zł | 68% | -65 972 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 79 374 zł | 112 | -12.0% | 61 184 zł | 72% | -61 250 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 70 537 zł | 121 | -8.4% | 79 600 zł | 68% | -65 134 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 91 457 zł | 104 | -15.1% | 32 075 zł | 75% | -58 407 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 98 757 zł | 100 | -15.5% | 19 969 zł | 78% | -52 820 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 74 611 zł | 109 | -10.2% | 75 310 zł | 70% | -60 656 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 72 114 zł | 116 | -11.6% | 72 854 zł | 68% | -66 988 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 66 216 zł | 133 | -6.5% | 84 143 zł | 66% | -69 867 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 83 437 zł | 100 | -13.8% | 56 907 zł | 73% | -56 782 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 76 433 zł | 104 | -13.3% | 68 314 zł | 70% | -62 254 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 68 051 zł | 112 | -10.7% | 88 598 zł | 67% | -64 161 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 63 751 zł | 124 | -8.8% | 93 118 zł | 65% | -68 871 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 72 104 zł | 100 | -12.4% | 84 331 zł | 70% | -59 705 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 61 011 zł | 116 | -10.2% | 99 783 zł | 64% | -69 815 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 65 321 zł | 104 | -12.0% | 95 254 zł | 67% | -65 092 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 339 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.75 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 78% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.