Cedynia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 89 046 zł | 133 | -6.5% | 20 381 zł | 69% | -70 791 zł | 0.242 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 93 604 zł | 121 | -8.4% | 15 418 zł | 71% | -65 828 zł | 0.277 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 85 719 zł | 124 | -8.8% | 30 354 zł | 68% | -69 937 zł | 0.338 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 97 909 zł | 109 | -10.2% | 10 717 zł | 73% | -61 127 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 77 465 zł | 121 | -6.5% | 53 701 zł | 67% | -69 900 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 72 921 zł | 133 | -4.6% | 58 503 zł | 65% | -74 845 zł | 0.387 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 90 253 zł | 112 | -10.7% | 25 475 zł | 71% | -65 001 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 81 757 zł | 109 | -8.4% | 49 157 zł | 69% | -65 215 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 82 363 zł | 116 | -10.2% | 38 409 zł | 68% | -71 061 zł | 0.421 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 70 076 zł | 124 | -7.0% | 68 655 zł | 65% | -73 844 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 74 597 zł | 112 | -8.8% | 63 878 zł | 67% | -68 925 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 65 530 zł | 121 | -5.1% | 83 006 zł | 64% | -72 904 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 94 535 zł | 100 | -12.5% | 20 942 zł | 73% | -60 325 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 86 908 zł | 104 | -12.0% | 33 606 zł | 70% | -66 112 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 69 812 zł | 109 | -7.0% | 78 473 zł | 66% | -68 231 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 67 014 zł | 116 | -8.4% | 76 131 zł | 64% | -74 870 zł | 0.517 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 60 995 zł | 133 | -3.2% | 87 798 zł | 63% | -77 837 zł | 0.517 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 78 866 zł | 100 | -10.7% | 59 359 zł | 69% | -64 266 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 71 545 zł | 104 | -10.2% | 71 343 zł | 66% | -69 938 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 63 021 zł | 112 | -7.5% | 92 352 zł | 63% | -71 821 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 58 509 zł | 124 | -5.6% | 97 118 zł | 63% | -76 728 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 67 280 zł | 100 | -9.3% | 87 844 zł | 66% | -67 173 zł | 0.583 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 55 664 zł | 116 | -7.0% | 104 098 zł | 61% | -77 681 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 60 185 zł | 104 | -8.8% | 99 321 zł | 63% | -72 762 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 358 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.09 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.