Brojce
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 126 515 zł | 133 | -5.9% | 20 188 zł | 71% | -75 239 zł | 0.222 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 130 947 zł | 121 | -7.7% | 15 312 zł | 73% | -70 363 zł | 0.267 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 122 254 zł | 124 | -8.2% | 34 065 zł | 71% | -74 226 zł | 0.326 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 135 129 zł | 109 | -9.6% | 10 695 zł | 74% | -65 746 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 112 194 zł | 121 | -5.9% | 65 583 zł | 69% | -73 781 zł | 0.365 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 107 775 zł | 133 | -4.0% | 70 232 zł | 68% | -78 641 zł | 0.373 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 126 664 zł | 112 | -10.0% | 29 296 zł | 73% | -69 375 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 116 363 zł | 109 | -7.7% | 61 190 zł | 71% | -69 180 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 118 408 zł | 116 | -9.6% | 44 583 zł | 70% | -75 232 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 104 062 zł | 124 | -6.3% | 84 348 zł | 67% | -77 499 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 108 459 zł | 112 | -8.2% | 79 724 zł | 68% | -72 665 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 98 309 zł | 121 | -4.4% | 104 145 zł | 67% | -76 305 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 122 827 zł | 104 | -11.4% | 39 938 zł | 71% | -70 367 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 130 824 zł | 100 | -11.8% | 24 917 zł | 74% | -64 781 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 102 469 zł | 109 | -6.3% | 99 762 zł | 68% | -71 716 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 93 899 zł | 133 | -2.5% | 108 783 zł | 64% | -81 151 zł | 0.510 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 100 547 zł | 116 | -7.7% | 94 081 zł | 67% | -78 417 zł | 0.510 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 112 607 zł | 100 | -10.0% | 75 355 zł | 71% | -68 087 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 104 954 zł | 104 | -9.6% | 89 446 zł | 68% | -73 570 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 90 594 zł | 124 | -4.9% | 121 837 zł | 64% | -79 916 zł | 0.558 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 94 982 zł | 112 | -6.8% | 117 223 zł | 66% | -75 093 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 99 121 zł | 100 | -8.7% | 112 864 zł | 68% | -70 528 zł | 0.591 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 87 325 zł | 116 | -6.3% | 130 937 zł | 64% | -80 769 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 91 723 zł | 104 | -8.2% | 126 313 zł | 66% | -75 934 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 347 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.94 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 86% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.