Dobra
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 114 883 zł | 133 | -10.9% | 20 107 zł | 83% | -45 573 zł | 0.227 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 119 416 zł | 121 | -12.7% | 15 043 zł | 86% | -40 530 zł | 0.270 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 110 791 zł | 124 | -13.1% | 30 221 zł | 83% | -45 673 zł | 0.329 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 123 696 zł | 109 | -14.4% | 10 241 zł | 88% | -35 748 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 101 158 zł | 121 | -10.9% | 51 726 zł | 82% | -47 124 zł | 0.367 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 96 639 zł | 133 | -9.1% | 56 536 zł | 80% | -52 149 zł | 0.377 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 115 301 zł | 112 | -14.8% | 25 242 zł | 86% | -40 655 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 105 425 zł | 109 | -12.7% | 47 194 zł | 83% | -42 361 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 106 986 zł | 116 | -14.4% | 37 999 zł | 83% | -47 437 zł | 0.413 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 93 090 zł | 124 | -11.3% | 66 216 zł | 80% | -52 022 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 97 586 zł | 112 | -13.1% | 61 429 zł | 82% | -47 022 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 87 654 zł | 121 | -9.5% | 79 624 zł | 79% | -51 988 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 111 507 zł | 104 | -16.1% | 33 006 zł | 85% | -42 404 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 119 559 zł | 100 | -16.6% | 20 524 zł | 88% | -35 897 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 91 911 zł | 109 | -11.3% | 75 146 zł | 81% | -47 239 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 83 145 zł | 133 | -7.7% | 84 360 zł | 78% | -56 999 zł | 0.511 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 89 614 zł | 116 | -12.7% | 73 489 zł | 79% | -53 638 zł | 0.512 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 101 831 zł | 100 | -14.8% | 56 897 zł | 83% | -42 283 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 94 121 zł | 104 | -14.4% | 68 688 zł | 81% | -48 625 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 84 485 zł | 112 | -11.8% | 88 460 zł | 78% | -51 719 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 79 999 zł | 124 | -10.0% | 93 189 zł | 78% | -56 704 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 88 720 zł | 100 | -13.5% | 84 006 zł | 81% | -46 993 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 76 767 zł | 116 | -11.3% | 99 986 zł | 77% | -58 212 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 81 264 zł | 104 | -13.1% | 95 199 zł | 78% | -53 213 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 356 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.33 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.