Człopa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 105 165 zł | 133 | -8.4% | 20 168 zł | 71% | -70 424 zł | 0.232 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 109 652 zł | 121 | -10.3% | 15 258 zł | 73% | -65 514 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 101 436 zł | 124 | -10.7% | 31 575 zł | 71% | -69 572 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 113 888 zł | 109 | -12.0% | 10 608 zł | 75% | -60 864 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 92 430 zł | 121 | -8.4% | 57 716 zł | 69% | -69 455 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 87 956 zł | 133 | -6.6% | 62 434 zł | 67% | -74 348 zł | 0.381 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 105 901 zł | 112 | -12.5% | 26 727 zł | 73% | -64 687 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 96 653 zł | 109 | -10.3% | 53 255 zł | 72% | -64 822 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 97 874 zł | 116 | -12.0% | 40 396 zł | 70% | -70 683 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 84 738 zł | 124 | -8.9% | 73 978 zł | 67% | -73 352 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 89 190 zł | 112 | -10.7% | 69 285 zł | 69% | -68 484 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 79 688 zł | 121 | -7.0% | 90 230 zł | 66% | -72 363 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 102 349 zł | 104 | -13.8% | 35 670 zł | 73% | -65 785 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 110 115 zł | 100 | -14.2% | 22 244 zł | 75% | -60 061 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 83 901 zł | 109 | -8.9% | 85 779 zł | 68% | -67 742 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 81 485 zł | 116 | -10.3% | 82 236 zł | 66% | -74 366 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 75 223 zł | 133 | -5.1% | 94 937 zł | 64% | -77 244 zł | 0.514 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 93 391 zł | 100 | -12.5% | 64 849 zł | 71% | -63 874 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 85 946 zł | 104 | -12.0% | 77 532 zł | 68% | -69 486 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 76 826 zł | 112 | -9.3% | 100 888 zł | 66% | -71 286 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 72 384 zł | 124 | -7.5% | 105 570 zł | 64% | -76 141 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 81 018 zł | 100 | -11.2% | 96 462 zł | 68% | -66 689 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 69 360 zł | 116 | -8.9% | 113 284 zł | 63% | -77 085 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 73 812 zł | 104 | -10.7% | 108 592 zł | 66% | -72 217 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 352 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.02 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 85% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.