Biały Bór
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 148 290 zł | 133 | -4.8% | 23 483 zł | 69% | -98 931 zł | 0.216 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 153 377 zł | 121 | -6.7% | 17 821 zł | 71% | -93 269 zł | 0.265 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 142 817 zł | 124 | -7.1% | 40 947 zł | 68% | -97 962 zł | 0.323 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 158 200 zł | 109 | -8.5% | 12 435 zł | 73% | -87 883 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 130 521 zł | 121 | -4.8% | 79 357 zł | 67% | -97 407 zł | 0.362 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 125 449 zł | 133 | -2.8% | 84 725 zł | 66% | -103 048 zł | 0.368 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 147 876 zł | 112 | -9.0% | 35 383 zł | 71% | -92 332 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 135 327 zł | 109 | -6.7% | 74 260 zł | 68% | -92 042 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 137 953 zł | 116 | -8.5% | 53 912 zł | 68% | -99 375 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 120 649 zł | 124 | -5.2% | 102 211 zł | 66% | -101 922 zł | 0.438 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 125 691 zł | 112 | -7.1% | 96 875 zł | 67% | -96 313 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 113 602 zł | 121 | -3.3% | 126 374 zł | 64% | -100 463 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 143 024 zł | 104 | -10.3% | 48 550 zł | 70% | -93 728 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 152 670 zł | 100 | -10.8% | 30 305 zł | 72% | -86 977 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 118 397 zł | 109 | -5.2% | 121 291 zł | 66% | -95 114 zł | 0.495 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 108 543 zł | 133 | -1.4% | 131 729 zł | 63% | -106 087 zł | 0.506 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 116 191 zł | 116 | -6.7% | 114 256 zł | 64% | -103 227 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 130 470 zł | 100 | -9.0% | 91 809 zł | 68% | -90 979 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 121 246 zł | 104 | -8.5% | 108 907 zł | 66% | -97 602 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 104 242 zł | 124 | -3.8% | 147 912 zł | 63% | -104 846 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 109 272 zł | 112 | -5.7% | 142 589 zł | 64% | -99 253 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 114 039 zł | 100 | -7.6% | 137 537 zł | 66% | -93 935 zł | 0.593 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 100 085 zł | 116 | -5.2% | 159 182 zł | 62% | -106 072 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 105 128 zł | 104 | -7.1% | 153 846 zł | 64% | -100 463 zł | 0.632 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 403 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.94 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 91% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.