Barwice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 78 735 zł | 133 | -8.7% | 19 483 zł | 77% | -53 065 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 83 182 zł | 121 | -10.6% | 14 626 zł | 78% | -48 209 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 75 778 zł | 124 | -11.0% | 27 302 zł | 77% | -52 671 zł | 0.342 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 87 379 zł | 109 | -12.3% | 10 028 zł | 80% | -43 610 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 68 252 zł | 121 | -8.7% | 45 107 zł | 75% | -53 452 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 63 817 zł | 133 | -6.9% | 49 782 zł | 73% | -58 292 zł | 0.392 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 80 203 zł | 112 | -12.8% | 22 506 zł | 78% | -47 839 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 72 436 zł | 109 | -10.6% | 40 688 zł | 77% | -48 870 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 72 688 zł | 116 | -12.3% | 33 718 zł | 76% | -54 024 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 61 310 zł | 124 | -9.2% | 57 398 zł | 72% | -57 716 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 65 723 zł | 112 | -11.0% | 52 748 zł | 74% | -52 900 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 57 215 zł | 121 | -7.3% | 68 330 zł | 71% | -57 320 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 84 378 zł | 100 | -14.5% | 17 967 zł | 80% | -43 264 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 77 123 zł | 104 | -14.1% | 28 909 zł | 78% | -49 179 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 61 390 zł | 109 | -9.2% | 63 921 zł | 74% | -52 750 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 58 494 zł | 116 | -10.6% | 63 328 zł | 71% | -58 949 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 69 885 zł | 100 | -12.8% | 48 352 zł | 77% | -48 342 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 52 790 zł | 133 | -5.5% | 72 994 zł | 68% | -62 148 zł | 0.520 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 62 916 zł | 104 | -12.3% | 58 667 zł | 74% | -54 121 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 55 020 zł | 112 | -9.6% | 75 302 zł | 70% | -56 633 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 50 617 zł | 124 | -7.8% | 79 942 zł | 67% | -61 436 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 59 173 zł | 100 | -11.5% | 70 917 zł | 74% | -52 087 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 48 003 zł | 116 | -9.2% | 85 472 zł | 66% | -62 583 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 52 415 zł | 104 | -11.0% | 80 821 zł | 69% | -57 767 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.25 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 69% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.