Dębno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 50 520 zł | 133 | -5.4% | 18 663 zł | 84% | -27 356 zł | 0.270 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 54 898 zł | 121 | -7.3% | 13 927 zł | 87% | -22 627 zł | 0.291 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 48 447 zł | 124 | -7.7% | 22 902 zł | 84% | -27 540 zł | 0.356 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 59 026 zł | 109 | -9.1% | 9447 zł | 92% | -18 155 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 42 560 zł | 121 | -5.4% | 33 174 zł | 82% | -29 600 zł | 0.383 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 52 803 zł | 112 | -9.6% | 18 231 zł | 86% | -22 835 zł | 0.405 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 38 194 zł | 133 | -3.5% | 37 783 zł | 78% | -34 314 zł | 0.408 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 46 676 zł | 109 | -7.3% | 28 819 zł | 84% | -25 142 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 45 916 zł | 116 | -9.1% | 26 977 zł | 83% | -29 150 zł | 0.435 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 36 500 zł | 124 | -5.8% | 41 710 zł | 78% | -34 267 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 40 844 zł | 112 | -7.7% | 37 125 zł | 82% | -29 577 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 37 556 zł | 109 | -5.8% | 43 346 zł | 80% | -30 296 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 33 449 zł | 121 | -3.9% | 47 690 zł | 76% | -34 743 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 56 911 zł | 100 | -11.4% | 13 814 zł | 92% | -18 387 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 50 282 zł | 104 | -10.9% | 22 294 zł | 86% | -24 435 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 44 940 zł | 100 | -9.6% | 32 794 zł | 84% | -25 143 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 34 200 zł | 116 | -7.3% | 45 439 zł | 76% | -35 731 zł | 0.525 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 29 092 zł | 133 | -2.0% | 52 289 zł | 74% | -39 446 zł | 0.529 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 38 553 zł | 104 | -9.1% | 40 844 zł | 80% | -31 031 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 32 014 zł | 112 | -6.3% | 51 208 zł | 75% | -34 550 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 27 679 zł | 124 | -4.4% | 55 782 zł | 73% | -39 228 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 36 100 zł | 100 | -8.2% | 46 886 zł | 80% | -30 127 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 25 549 zł | 116 | -5.8% | 59 250 zł | 72% | -40 585 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 29 893 zł | 104 | -7.7% | 54 665 zł | 75% | -35 896 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 342 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.88 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 48% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.