Boleszkowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 158 975 zł | 133 | -2.4% | 21 465 zł | 71% | -80 238 zł | 0.211 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 163 772 zł | 121 | -4.3% | 16 275 zł | 72% | -75 048 zł | 0.262 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 153 495 zł | 124 | -4.8% | 39 812 zł | 71% | -79 247 zł | 0.319 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 168 311 zł | 109 | -6.3% | 11 352 zł | 74% | -70 126 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 141 080 zł | 121 | -2.4% | 79 345 zł | 70% | -79 066 zł | 0.360 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 136 297 zł | 133 | -0.4% | 84 423 zł | 68% | -84 238 zł | 0.364 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 158 266 zł | 112 | -6.7% | 34 747 zł | 72% | -74 087 zł | 0.389 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 148 771 zł | 116 | -6.3% | 52 994 zł | 70% | -80 378 zł | 0.405 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 145 604 zł | 109 | -4.3% | 74 532 zł | 71% | -74 160 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 131 477 zł | 124 | -2.9% | 102 300 zł | 68% | -83 102 zł | 0.436 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 136 234 zł | 112 | -4.8% | 97 251 zł | 69% | -77 959 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 153 553 zł | 104 | -8.1% | 47 917 zł | 72% | -75 205 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 124 275 zł | 121 | -0.9% | 127 092 zł | 67% | -82 031 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 162 779 zł | 100 | -8.6% | 29 946 zł | 74% | -69 193 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 128 789 zł | 109 | -2.9% | 122 290 zł | 68% | -77 137 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 119 503 zł | 133 | +1.1% | 132 158 zł | 65% | -87 191 zł | 0.505 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 127 152 zł | 116 | -4.3% | 114 440 zł | 67% | -84 136 zł | 0.507 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 140 733 zł | 100 | -6.7% | 92 467 zł | 71% | -73 081 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 131 919 zł | 104 | -6.3% | 109 379 zł | 68% | -78 980 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 115 175 zł | 124 | -1.4% | 148 725 zł | 65% | -85 948 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 119 921 zł | 112 | -3.4% | 143 688 zł | 67% | -80 817 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 124 409 zł | 100 | -5.3% | 138 915 zł | 68% | -75 952 zł | 0.596 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 111 145 zł | 116 | -2.9% | 160 085 zł | 65% | -86 910 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 115 901 zł | 104 | -4.8% | 155 036 zł | 66% | -81 767 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 378 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.76 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 86% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.