Barlinek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 49 951 zł | 133 | -4.1% | 17 659 zł | 80% | -33 358 zł | 0.272 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 54 108 zł | 121 | -6.0% | 13 193 zł | 82% | -28 893 zł | 0.292 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 48 102 zł | 124 | -6.5% | 22 082 zł | 79% | -33 108 zł | 0.357 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 58 021 zł | 109 | -7.9% | 8978 zł | 85% | -24 678 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 42 597 zł | 121 | -4.1% | 33 120 zł | 77% | -34 423 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 52 240 zł | 112 | -8.3% | 17 668 zł | 82% | -28 665 zł | 0.405 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 38 451 zł | 133 | -2.1% | 37 487 zł | 75% | -38 875 zł | 0.410 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 46 499 zł | 109 | -6.0% | 29 003 zł | 80% | -30 221 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 45 808 zł | 116 | -7.9% | 26 202 zł | 78% | -34 335 zł | 0.435 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 36 954 zł | 124 | -4.6% | 41 720 zł | 75% | -38 440 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 41 080 zł | 112 | -6.5% | 37 375 zł | 77% | -34 010 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 37 989 zł | 109 | -4.6% | 44 089 zł | 76% | -34 309 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 34 094 zł | 121 | -2.6% | 48 198 zł | 73% | -38 501 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 56 134 zł | 100 | -10.2% | 13 503 zł | 85% | -24 471 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 954 zł | 104 | -9.7% | 21 778 zł | 81% | -29 881 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 44 964 zł | 100 | -8.3% | 33 279 zł | 80% | -29 829 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 34 873 zł | 116 | -6.0% | 45 513 zł | 73% | -39 549 zł | 0.525 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 29 956 zł | 133 | -0.7% | 52 555 zł | 69% | -42 944 zł | 0.531 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 39 008 zł | 104 | -7.9% | 41 159 zł | 76% | -35 108 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 32 838 zł | 112 | -5.0% | 52 008 zł | 73% | -37 951 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 28 720 zł | 124 | -3.1% | 56 343 zł | 69% | -42 372 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 36 713 zł | 100 | -6.9% | 47 920 zł | 76% | -33 780 zł | 0.572 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 26 797 zł | 116 | -4.6% | 59 869 zł | 67% | -43 394 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 30 924 zł | 104 | -6.5% | 55 524 zł | 72% | -38 963 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.