Przestrzeń decyzji · gmina

Drawsko Pomorskie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy16 151 mieszkańcówdochody własne 7440 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-3.49% do 3.15%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-3.21% do 18.54%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	41 520 zł	133	+3.5%	18 117 zł	76%	-43 475 zł	0.282
●	Rozwój	Program	Podwyżka	45 641 zł	121	+1.4%	13 590 zł	78%	-38 948 zł	0.296
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	39 967 zł	124	+0.9%	21 915 zł	76%	-43 042 zł	0.362
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	49 517 zł	109	-0.6%	9315 zł	80%	-34 673 zł	0.370
	Rozwój	Program	Bez zmian	34 982 zł	121	+3.5%	31 787 zł	74%	-43 855 zł	0.388
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	44 068 zł	112	-1.1%	17 443 zł	78%	-38 537 zł	0.407
	Bez zmian	Program	Bez zmian	38 848 zł	109	+1.4%	27 615 zł	77%	-39 594 zł	0.412
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	30 872 zł	133	+5.5%	36 267 zł	70%	-48 367 zł	0.417
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	37 868 zł	116	-0.6%	25 830 zł	75%	-44 208 zł	0.440
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	29 645 zł	124	+2.9%	39 994 zł	70%	-47 765 zł	0.465
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	33 736 zł	112	+0.9%	35 583 zł	73%	-43 274 zł	0.469
	Bez zmian	Program	Obniżka	30 969 zł	109	+2.9%	41 792 zł	72%	-43 223 zł	0.485
	Rozwój	Program	Obniżka	27 111 zł	121	+5.0%	45 836 zł	66%	-47 473 zł	0.489
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	47 926 zł	100	-3.0%	13 220 zł	80%	-34 282 zł	0.490
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	41 977 zł	104	-2.6%	21 347 zł	77%	-39 692 zł	0.495
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	37 583 zł	100	-1.1%	31 517 zł	76%	-39 034 zł	0.516
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	27 746 zł	116	+1.4%	43 572 zł	66%	-48 822 zł	0.527
●	Szeroki program	Program	Obniżka	23 008 zł	133	+7.1%	50 128 zł	63%	-51 975 zł	0.535
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	26 106 zł	112	+2.4%	49 273 zł	66%	-46 768 zł	0.547
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	31 844 zł	104	-0.6%	39 189 zł	72%	-44 321 zł	0.548
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	22 024 zł	124	+4.5%	53 544 zł	62%	-51 248 zł	0.564
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	29 946 zł	100	+0.4%	45 250 zł	72%	-42 538 zł	0.569
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	24 362 zł	104	+0.9%	52 576 zł	65%	-47 734 zł	0.615
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	20 271 zł	116	+2.9%	56 888 zł	62%	-52 225 zł	0.615

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.92 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.