Czaplinek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 43 674 zł | 133 | -4.1% | 17 092 zł | 77% | -35 777 zł | 0.281 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 47 638 zł | 121 | -6.0% | 12 811 zł | 79% | -31 496 zł | 0.296 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 42 179 zł | 124 | -6.5% | 20 813 zł | 77% | -35 321 zł | 0.362 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 51 362 zł | 109 | -7.9% | 8776 zł | 83% | -27 461 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 37 332 zł | 121 | -4.1% | 30 749 zł | 76% | -36 194 zł | 0.388 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 46 125 zł | 112 | -8.3% | 16 580 zł | 79% | -31 059 zł | 0.407 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 41 046 zł | 109 | -6.0% | 26 850 zł | 78% | -32 171 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 33 378 zł | 133 | -2.1% | 34 900 zł | 72% | -40 463 zł | 0.417 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 40 182 zł | 116 | -7.9% | 24 567 zł | 76% | -36 349 zł | 0.439 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 32 198 zł | 124 | -4.6% | 38 676 zł | 72% | -39 846 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 36 134 zł | 112 | -6.5% | 34 553 zł | 76% | -35 597 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 33 427 zł | 109 | -4.6% | 40 727 zł | 75% | -35 645 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 29 720 zł | 121 | -2.6% | 44 619 zł | 70% | -39 659 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 49 832 zł | 100 | -10.2% | 12 591 zł | 83% | -27 043 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 44 136 zł | 104 | -9.7% | 20 324 zł | 79% | -32 078 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 39 831 zł | 100 | -8.3% | 30 673 zł | 78% | -31 594 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 30 393 zł | 116 | -6.0% | 42 100 zł | 70% | -40 772 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 25 773 zł | 133 | -0.7% | 48 754 zł | 65% | -43 918 zł | 0.535 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 34 336 zł | 104 | -7.9% | 37 968 zł | 75% | -36 513 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 28 755 zł | 112 | -5.0% | 48 014 zł | 70% | -38 944 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 24 826 zł | 124 | -3.1% | 52 130 zł | 65% | -43 184 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 32 445 zł | 100 | -6.9% | 44 142 zł | 75% | -34 950 zł | 0.569 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 27 099 zł | 104 | -6.5% | 51 184 zł | 69% | -39 785 zł | 0.615 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 23 163 zł | 116 | -4.6% | 55 308 zł | 64% | -44 034 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.86 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 68% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.