Choszczno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 43 340 zł | 133 | -6.4% | 17 017 zł | 76% | -38 390 zł | 0.282 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 47 268 zł | 121 | -8.3% | 12 780 zł | 77% | -34 153 zł | 0.296 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 41 880 zł | 124 | -8.7% | 20 794 zł | 76% | -37 825 zł | 0.362 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 50 957 zł | 109 | -10.1% | 8788 zł | 80% | -30 161 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 37 115 zł | 121 | -6.4% | 31 077 zł | 73% | -38 478 zł | 0.388 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 45 791 zł | 112 | -10.6% | 16 603 zł | 77% | -33 607 zł | 0.407 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 40 794 zł | 109 | -8.3% | 27 216 zł | 76% | -34 498 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 33 197 zł | 133 | -4.5% | 35 181 zł | 69% | -42 703 zł | 0.417 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 39 918 zł | 116 | -10.1% | 24 626 zł | 75% | -38 771 zł | 0.439 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 32 047 zł | 124 | -6.9% | 39 129 zł | 69% | -41 989 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 35 948 zł | 112 | -8.7% | 35 044 zł | 74% | -37 783 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 33 287 zł | 109 | -6.9% | 41 433 zł | 72% | -37 696 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 29 615 zł | 121 | -5.0% | 45 286 zł | 68% | -41 667 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 49 463 zł | 100 | -12.4% | 12 656 zł | 80% | -29 633 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 43 836 zł | 104 | -11.9% | 20 426 zł | 77% | -34 544 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 39 610 zł | 100 | -10.6% | 31 202 zł | 76% | -33 822 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 30 273 zł | 116 | -8.3% | 42 634 zł | 68% | -42 839 zł | 0.527 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 25 704 zł | 133 | -3.1% | 49 382 zł | 64% | -45 883 zł | 0.536 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 28 677 zł | 112 | -7.4% | 48 837 zł | 68% | -40 863 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 34 181 zł | 104 | -10.1% | 38 541 zł | 73% | -38 624 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 24 784 zł | 124 | -5.5% | 52 914 zł | 63% | -45 059 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 32 332 zł | 100 | -9.2% | 45 002 zł | 72% | -36 911 zł | 0.569 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 27 050 zł | 104 | -8.7% | 52 083 zł | 67% | -41 633 zł | 0.614 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 23 149 zł | 116 | -6.9% | 56 168 zł | 62% | -45 839 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 304 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.