Bierzwnik
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 83 979 zł | 133 | -6.8% | 19 035 zł | 79% | -47 197 zł | 0.244 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 88 354 zł | 121 | -8.6% | 14 265 zł | 80% | -42 427 zł | 0.278 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 80 945 zł | 124 | -9.1% | 26 974 zł | 79% | -46 882 zł | 0.340 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 92 481 zł | 109 | -10.5% | 9751 zł | 82% | -37 913 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 73 237 zł | 121 | -6.8% | 44 907 zł | 77% | -47 867 zł | 0.374 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 68 873 zł | 133 | -4.9% | 49 503 zł | 75% | -52 622 zł | 0.390 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 85 299 zł | 112 | -10.9% | 22 262 zł | 80% | -42 135 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 77 351 zł | 109 | -8.6% | 40 564 zł | 79% | -43 368 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 77 847 zł | 116 | -10.5% | 33 366 zł | 78% | -48 235 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 66 294 zł | 124 | -7.2% | 57 154 zł | 75% | -52 119 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 70 635 zł | 112 | -9.1% | 52 581 zł | 77% | -47 388 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 62 060 zł | 121 | -5.4% | 68 178 zł | 74% | -51 879 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 89 405 zł | 100 | -12.7% | 17 805 zł | 82% | -37 644 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 82 211 zł | 104 | -12.3% | 28 642 zł | 79% | -43 476 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 66 166 zł | 109 | -7.2% | 63 846 zł | 77% | -47 392 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 63 471 zł | 116 | -8.6% | 63 064 zł | 74% | -53 351 zł | 0.517 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 57 706 zł | 133 | -3.4% | 72 764 zł | 71% | -56 622 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 74 729 zł | 100 | -10.9% | 48 263 zł | 79% | -42 913 zł | 0.519 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 67 822 zł | 104 | -10.5% | 58 482 zł | 77% | -48 608 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 59 796 zł | 112 | -7.7% | 75 185 zł | 74% | -51 262 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 55 463 zł | 124 | -5.8% | 79 747 zł | 71% | -55 981 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 63 880 zł | 100 | -9.6% | 70 876 zł | 77% | -46 798 zł | 0.582 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 52 844 zł | 116 | -7.2% | 85 258 zł | 69% | -57 124 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 57 186 zł | 104 | -9.1% | 80 686 zł | 73% | -52 393 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 342 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.99 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.