Darłowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 395 894 zł | 133 | -2.2% | 27 295 zł | 63% | -153 366 zł | 0.173 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 401 596 zł | 121 | -4.1% | 20 975 zł | 63% | -147 046 zł | 0.247 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 383 206 zł | 124 | -4.6% | 83 792 zł | 63% | -151 355 zł | 0.295 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 351 363 zł | 133 | -0.2% | 205 885 zł | 62% | -155 156 zł | 0.332 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 357 046 zł | 121 | -2.2% | 199 822 zł | 62% | -148 860 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 407 019 zł | 109 | -6.0% | 14 947 zł | 65% | -141 017 zł | 0.353 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 388 873 zł | 112 | -6.5% | 77 748 zł | 63% | -145 074 zł | 0.378 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 373 820 zł | 116 | -6.0% | 120 820 zł | 62% | -152 450 zł | 0.384 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 362 450 zł | 109 | -4.1% | 194 082 zł | 63% | -142 856 zł | 0.400 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 339 906 zł | 124 | -2.7% | 260 630 zł | 62% | -153 057 zł | 0.419 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 345 554 zł | 112 | -4.6% | 254 687 zł | 62% | -146 801 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 379 502 zł | 104 | -7.9% | 114 760 zł | 63% | -146 150 zł | 0.472 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 323 948 zł | 121 | -0.7% | 335 808 zł | 61% | -150 211 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 394 262 zł | 100 | -8.3% | 71 990 zł | 65% | -139 084 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 318 279 zł | 133 | +1.3% | 341 307 zł | 60% | -156 489 zł | 0.487 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 331 258 zł | 116 | -4.1% | 294 912 zł | 61% | -154 083 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 329 337 zł | 109 | -2.7% | 330 677 zł | 62% | -144 225 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 350 924 zł | 100 | -6.5% | 249 574 zł | 62% | -140 835 zł | 0.528 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 336 920 zł | 104 | -6.0% | 289 054 zł | 62% | -147 808 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 307 740 zł | 124 | -1.2% | 393 136 zł | 60% | -154 325 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 313 374 zł | 112 | -3.1% | 387 764 zł | 61% | -148 087 zł | 0.568 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 318 729 zł | 100 | -5.1% | 382 665 zł | 62% | -142 139 zł | 0.613 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 299 641 zł | 116 | -2.7% | 425 445 zł | 60% | -155 300 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 305 289 zł | 104 | -4.6% | 420 060 zł | 61% | -149 044 zł | 0.645 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 456 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -0.93 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.