Darłowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 63 238 zł | 133 | -8.9% | 19 798 zł | 66% | -67 779 zł | 0.259 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 67 665 zł | 121 | -10.7% | 14 980 zł | 68% | -62 961 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 60 752 zł | 124 | -11.1% | 27 122 zł | 66% | -66 901 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 842 zł | 109 | -12.5% | 10 420 zł | 72% | -58 401 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 54 123 zł | 121 | -8.9% | 45 098 zł | 64% | -66 798 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 49 709 zł | 133 | -7.0% | 49 754 zł | 63% | -71 600 zł | 0.400 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 65 157 zł | 112 | -12.9% | 22 364 zł | 68% | -62 108 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 58 287 zł | 109 | -10.7% | 40 697 zł | 66% | -62 254 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 57 948 zł | 116 | -12.5% | 33 507 zł | 65% | -67 949 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 47 633 zł | 124 | -9.3% | 57 394 zł | 62% | -70 583 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 52 025 zł | 112 | -11.1% | 52 763 zł | 63% | -65 806 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 44 113 zł | 121 | -7.5% | 68 361 zł | 61% | -69 630 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 48 269 zł | 109 | -9.3% | 63 970 zł | 63% | -65 097 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 69 313 zł | 100 | -14.7% | 17 875 zł | 72% | -57 571 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 363 zł | 104 | -14.2% | 28 737 zł | 67% | -63 143 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 56 169 zł | 100 | -12.9% | 48 385 zł | 66% | -61 285 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 079 zł | 116 | -10.7% | 63 331 zł | 61% | -71 537 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 39 708 zł | 133 | -5.6% | 73 007 zł | 59% | -74 420 zł | 0.524 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 49 481 zł | 104 | -12.5% | 58 689 zł | 63% | -66 747 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 42 320 zł | 112 | -9.8% | 75 356 zł | 60% | -68 534 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 937 zł | 124 | -8.0% | 79 977 zł | 59% | -73 300 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 46 454 zł | 100 | -11.6% | 70 989 zł | 63% | -64 025 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 35 568 zł | 116 | -9.3% | 85 513 zł | 57% | -74 185 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 960 zł | 104 | -11.1% | 80 881 zł | 60% | -69 407 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 347 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.34 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 94% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.