Bobolice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 95 070 zł | 133 | -11.1% | 20 500 zł | 68% | -74 409 zł | 0.238 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 99 622 zł | 121 | -12.8% | 15 523 zł | 71% | -69 432 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 91 556 zł | 124 | -13.3% | 31 267 zł | 68% | -73 512 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 103 921 zł | 109 | -14.6% | 10 807 zł | 73% | -64 716 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 83 005 zł | 121 | -11.1% | 56 178 zł | 67% | -73 272 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 78 467 zł | 133 | -9.3% | 60 968 zł | 65% | -78 231 zł | 0.385 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 96 085 zł | 112 | -15.0% | 26 353 zł | 70% | -68 561 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 87 291 zł | 109 | -12.8% | 51 645 zł | 68% | -68 573 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 88 085 zł | 116 | -14.6% | 39 773 zł | 67% | -74 634 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 75 448 zł | 124 | -11.5% | 71 939 zł | 64% | -77 193 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 79 963 zł | 112 | -13.3% | 67 174 zł | 67% | -72 259 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 70 713 zł | 121 | -9.7% | 87 357 zł | 64% | -76 106 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 92 625 zł | 104 | -16.3% | 34 977 zł | 69% | -69 669 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 100 362 zł | 100 | -16.7% | 21 802 zł | 73% | -63 869 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 74 989 zł | 109 | -11.5% | 82 835 zł | 66% | -71 419 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 72 278 zł | 116 | -12.8% | 79 899 zł | 64% | -78 219 zł | 0.516 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 66 185 zł | 133 | -7.9% | 92 137 zł | 63% | -81 053 zł | 0.516 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 84 227 zł | 100 | -15.0% | 62 666 zł | 68% | -67 585 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 76 803 zł | 104 | -14.6% | 75 123 zł | 66% | -73 271 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 68 039 zł | 112 | -12.0% | 97 474 zł | 64% | -74 988 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 63 534 zł | 124 | -10.2% | 102 228 zł | 62% | -79 910 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 72 292 zł | 100 | -13.7% | 92 977 zł | 66% | -70 327 zł | 0.585 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 60 587 zł | 116 | -11.5% | 109 664 zł | 61% | -80 865 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 65 102 zł | 104 | -13.3% | 104 899 zł | 63% | -75 931 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 357 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 92% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.