Będzino
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 60 455 zł | 133 | +4.6% | 19 471 zł | 64% | -66 845 zł | 0.262 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 64 820 zł | 121 | +2.6% | 14 768 zł | 66% | -62 142 zł | 0.287 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 58 169 zł | 124 | +2.1% | 26 628 zł | 64% | -65 777 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 68 935 zł | 109 | +0.5% | 10 321 zł | 68% | -57 695 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 51 760 zł | 121 | +4.6% | 44 958 zł | 63% | -65 597 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 62 512 zł | 112 | +0.0% | 22 043 zł | 66% | -61 099 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 47 406 zł | 133 | +6.7% | 49 555 zł | 61% | -70 287 zł | 0.403 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 55 864 zł | 109 | +2.6% | 40 615 zł | 65% | -61 164 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 55 532 zł | 116 | +0.5% | 33 045 zł | 63% | -66 623 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 45 515 zł | 124 | +4.1% | 57 182 zł | 60% | -69 095 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 49 846 zł | 112 | +2.1% | 52 609 zł | 63% | -64 431 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 42 107 zł | 121 | +6.2% | 68 271 zł | 59% | -68 148 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 46 203 zł | 109 | +4.1% | 63 938 zł | 62% | -63 725 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 66 605 zł | 100 | -1.9% | 17 712 zł | 68% | -56 677 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 883 zł | 104 | -1.4% | 28 450 zł | 65% | -61 934 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 53 928 zł | 100 | +0.0% | 48 291 zł | 64% | -60 022 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 43 117 zł | 116 | +2.6% | 63 062 zł | 59% | -69 858 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 37 762 zł | 133 | +8.3% | 72 859 zł | 57% | -72 827 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 457 zł | 104 | +0.5% | 58 480 zł | 62% | -65 184 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 40 485 zł | 112 | +3.6% | 75 253 zł | 59% | -66 890 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 36 163 zł | 124 | +5.7% | 79 816 zł | 57% | -71 544 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 44 559 zł | 100 | +1.6% | 70 944 zł | 62% | -62 491 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 33 942 zł | 116 | +4.1% | 85 296 zł | 56% | -72 247 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 38 274 zł | 104 | +2.1% | 80 723 zł | 59% | -67 583 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 341 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.81 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.