Białogard
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 142 685 zł | 133 | -4.3% | 20 004 zł | 75% | -64 004 zł | 0.215 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 147 213 zł | 121 | -6.2% | 15 103 zł | 78% | -59 104 zł | 0.264 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 137 886 zł | 124 | -6.6% | 35 010 zł | 75% | -63 255 zł | 0.322 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 151 489 zł | 109 | -8.0% | 10 463 zł | 79% | -54 464 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 126 769 zł | 121 | -4.3% | 67 826 zł | 73% | -63 520 zł | 0.362 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 122 253 zł | 133 | -2.3% | 72 603 zł | 72% | -68 404 zł | 0.368 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 142 391 zł | 112 | -8.5% | 30 245 zł | 77% | -58 381 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 131 032 zł | 109 | -6.2% | 63 308 zł | 75% | -58 895 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 133 684 zł | 116 | -8.0% | 45 993 zł | 74% | -64 399 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 118 051 zł | 124 | -4.8% | 87 253 zł | 72% | -67 499 zł | 0.438 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 122 544 zł | 112 | -6.6% | 82 503 zł | 73% | -62 641 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 138 200 zł | 104 | -9.9% | 41 217 zł | 77% | -59 513 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 111 632 zł | 121 | -2.8% | 107 738 zł | 71% | -66 777 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 146 644 zł | 100 | -10.3% | 25 738 zł | 79% | -53 766 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 115 886 zł | 109 | -4.8% | 103 230 zł | 72% | -62 164 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 107 126 zł | 133 | -0.9% | 112 504 zł | 69% | -71 651 zł | 0.508 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 114 209 zł | 116 | -6.2% | 97 358 zł | 71% | -68 540 zł | 0.508 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 126 784 zł | 100 | -8.5% | 78 010 zł | 75% | -58 041 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 118 712 zł | 104 | -8.0% | 92 597 zł | 73% | -63 670 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 103 368 zł | 124 | -3.3% | 126 053 zł | 68% | -70 630 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 107 851 zł | 112 | -5.2% | 121 313 zł | 71% | -65 783 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 112 082 zł | 100 | -7.1% | 116 830 zł | 72% | -61 196 zł | 0.594 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 99 794 zł | 116 | -4.8% | 135 502 zł | 68% | -71 596 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 104 286 zł | 104 | -6.6% | 130 751 zł | 70% | -66 737 zł | 0.632 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 355 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.50 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.