Białogard
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 53 091 zł | 133 | -6.2% | 17 525 zł | 78% | -37 476 zł | 0.270 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 57 163 zł | 121 | -8.1% | 13 128 zł | 80% | -33 079 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 51 220 zł | 124 | -8.5% | 22 222 zł | 77% | -37 078 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 60 992 zł | 109 | -9.9% | 8980 zł | 83% | -28 931 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 45 685 zł | 121 | -6.2% | 33 992 zł | 76% | -38 036 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 55 273 zł | 112 | -10.3% | 17 875 zł | 80% | -32 702 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 41 624 zł | 133 | -4.3% | 38 257 zł | 74% | -42 420 zł | 0.409 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 49 505 zł | 109 | -8.1% | 29 973 zł | 79% | -33 901 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 48 949 zł | 116 | -9.9% | 26 571 zł | 77% | -38 196 zł | 0.434 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 40 103 zł | 124 | -6.7% | 42 907 zł | 73% | -41 853 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 44 145 zł | 112 | -8.5% | 38 663 zł | 76% | -37 490 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 41 017 zł | 109 | -6.7% | 45 958 zł | 76% | -37 566 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 37 206 zł | 121 | -4.8% | 49 968 zł | 73% | -41 692 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 59 085 zł | 100 | -12.1% | 13 776 zł | 83% | -28 574 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 53 011 zł | 104 | -11.7% | 22 214 zł | 79% | -33 810 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 47 946 zł | 100 | -10.3% | 34 664 zł | 78% | -33 375 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 38 044 zł | 116 | -8.1% | 46 900 zł | 72% | -42 862 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 33 153 zł | 133 | -2.8% | 54 224 zł | 68% | -46 065 zł | 0.530 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 095 zł | 104 | -9.9% | 42 647 zł | 76% | -38 490 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 35 925 zł | 112 | -7.1% | 54 171 zł | 72% | -41 021 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 31 890 zł | 124 | -5.2% | 58 407 zł | 68% | -45 374 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 39 718 zł | 100 | -9.0% | 50 181 zł | 76% | -36 916 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 29 988 zł | 116 | -6.7% | 62 119 zł | 66% | -46 304 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 34 031 zł | 104 | -8.5% | 57 874 zł | 70% | -41 941 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 316 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.31 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.