Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat m. Poznań

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy536 151 mieszkańcówdochody własne 11 857 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.49% do 1.24%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-4.25% do 20.07%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	77 139 zł	132	+3.7%	31 704 zł	76%	-61 989 zł	0.282
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	73 438 zł	137	+3.7%	34 562 zł	76%	-64 818 zł	0.307
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	80 642 zł	119	+1.6%	26 694 zł	78%	-56 964 zł	0.318
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	69 847 zł	150	+5.8%	39 661 zł	73%	-69 945 zł	0.322
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	76 887 zł	123	+1.4%	29 653 zł	76%	-59 877 zł	0.337
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	85 012 zł	110	+0.6%	23 010 zł	79%	-53 295 zł	0.342
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	84 006 zł	105	-0.6%	21 881 zł	79%	-52 119 zł	0.391
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	83 244 zł	108	-1.1%	22 555 zł	79%	-52 795 zł	0.397
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	59 743 zł	127	+2.8%	59 695 zł	71%	-68 817 zł	0.450
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	63 399 zł	114	+0.8%	57 030 zł	74%	-63 732 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	56 220 zł	132	+2.8%	64 797 zł	69%	-71 559 zł	0.475
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	67 586 zł	105	-0.2%	51 128 zł	76%	-60 157 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	52 476 zł	145	+4.9%	67 562 zł	67%	-76 744 zł	0.489
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	59 819 zł	118	+0.6%	62 198 zł	71%	-66 559 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	66 916 zł	100	-1.4%	54 689 zł	76%	-58 827 zł	0.519
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	66 150 zł	103	-1.9%	55 396 zł	76%	-59 508 zł	0.526
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	50 224 zł	123	+2.3%	77 900 zł	67%	-72 936 zł	0.545
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	53 974 zł	110	+0.3%	75 249 zł	70%	-67 804 zł	0.560
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	58 074 zł	101	-0.7%	69 512 zł	71%	-64 268 zł	0.565
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	46 789 zł	128	+2.3%	82 856 zł	65%	-75 638 zł	0.569
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	42 952 zł	141	+4.4%	85 621 zł	62%	-80 871 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	50 482 zł	114	+0.1%	80 259 zł	67%	-70 591 zł	0.583

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 349 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.73 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.