Dolsk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 38 880 zł | 133 | +2.2% | 16 572 zł | 76% | -31 901 zł | 0.288 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 42 761 zł | 121 | +0.2% | 12 427 zł | 80% | -27 756 zł | 0.299 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 37 622 zł | 124 | -0.3% | 19 726 zł | 76% | -31 372 zł | 0.366 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 46 403 zł | 109 | -1.8% | 8525 zł | 82% | -23 854 zł | 0.371 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 33 158 zł | 121 | +2.2% | 28 949 zł | 75% | -32 277 zł | 0.391 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 41 485 zł | 112 | -2.3% | 15 626 zł | 80% | -27 246 zł | 0.408 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 36 791 zł | 109 | +0.2% | 25 131 zł | 78% | -28 386 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 29 286 zł | 133 | +4.3% | 33 010 zł | 71% | -36 411 zł | 0.422 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 35 810 zł | 116 | -1.8% | 23 102 zł | 76% | -32 273 zł | 0.441 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 28 321 zł | 124 | +1.7% | 36 323 zł | 71% | -35 730 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 32 176 zł | 112 | -0.3% | 32 281 zł | 75% | -31 615 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 29 693 zł | 109 | +1.7% | 37 878 zł | 73% | -31 728 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 45 111 zł | 100 | -4.2% | 11 768 zł | 82% | -23 363 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 26 065 zł | 121 | +3.8% | 41 689 zł | 69% | -35 611 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 39 681 zł | 104 | -3.7% | 18 993 zł | 78% | -28 139 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 35 793 zł | 100 | -2.3% | 28 481 zł | 78% | -27 743 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 26 688 zł | 116 | +0.2% | 39 424 zł | 69% | -36 535 zł | 0.528 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 22 200 zł | 133 | +5.8% | 45 743 zł | 64% | -39 737 zł | 0.539 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 25 301 zł | 112 | +1.2% | 44 644 zł | 69% | -34 838 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 30 549 zł | 104 | -1.8% | 35 375 zł | 74% | -32 412 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 21 453 zł | 124 | +3.2% | 48 679 zł | 64% | -38 945 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 28 911 zł | 100 | -0.8% | 40 852 zł | 74% | -30 974 zł | 0.567 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 23 807 zł | 104 | -0.3% | 47 512 zł | 68% | -35 563 zł | 0.613 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 19 952 zł | 116 | +1.7% | 51 554 zł | 63% | -39 679 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 300 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.30 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.