Brodnica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 58 036 zł | 133 | +0.3% | 17 910 zł | 77% | -40 454 zł | 0.265 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 62 183 zł | 121 | -1.7% | 13 432 zł | 79% | -35 976 zł | 0.288 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 55 981 zł | 124 | -2.2% | 23 180 zł | 77% | -40 004 zł | 0.352 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 66 086 zł | 109 | -3.7% | 9205 zł | 82% | -31 749 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 50 042 zł | 121 | +0.3% | 36 291 zł | 76% | -40 937 zł | 0.382 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 60 109 zł | 112 | -4.1% | 18 754 zł | 79% | -35 548 zł | 0.403 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 45 905 zł | 133 | +2.3% | 40 641 zł | 72% | -45 402 zł | 0.405 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 53 934 zł | 109 | -1.7% | 32 189 zł | 78% | -36 723 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 53 576 zł | 116 | -3.7% | 27 920 zł | 76% | -41 119 zł | 0.431 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 44 219 zł | 124 | -0.2% | 45 880 zł | 72% | -44 784 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 48 336 zł | 112 | -2.2% | 41 552 zł | 76% | -40 342 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 41 071 zł | 121 | +1.8% | 53 768 zł | 71% | -44 597 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 44 956 zł | 109 | -0.2% | 49 676 zł | 75% | -40 392 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 63 993 zł | 100 | -6.1% | 14 578 zł | 82% | -31 343 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 57 711 zł | 104 | -5.6% | 23 484 zł | 79% | -36 653 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 52 209 zł | 100 | -4.1% | 37 472 zł | 78% | -36 149 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 037 zł | 116 | -1.7% | 50 249 zł | 71% | -45 791 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 36 942 zł | 133 | +3.8% | 58 110 zł | 67% | -49 052 zł | 0.529 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 161 zł | 104 | -3.7% | 45 912 zł | 75% | -41 339 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 39 638 zł | 112 | -0.7% | 58 520 zł | 71% | -43 877 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 35 529 zł | 124 | +1.3% | 62 840 zł | 67% | -48 310 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 43 503 zł | 100 | -2.7% | 54 449 zł | 75% | -39 694 zł | 0.575 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 33 512 zł | 116 | -0.2% | 66 904 zł | 65% | -49 237 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 37 629 zł | 104 | -2.2% | 62 576 zł | 70% | -44 794 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 322 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.79 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 68% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.