Przestrzeń decyzji · gmina

Dominowo

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy3485 mieszkańcówdochody własne 10 310 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.38% do 3.73%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-4.04% do 30.14%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	161 396 zł	133	+23.4%	20 579 zł	84%	-46 266 zł	0.210
●	Rozwój	Program	Podwyżka	166 125 zł	121	+21.0%	15 389 zł	85%	-41 088 zł	0.262
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	155 971 zł	124	+20.4%	35 270 zł	83%	-46 180 zł	0.318
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	170 595 zł	109	+18.6%	10 468 zł	87%	-36 178 zł	0.358
	Rozwój	Program	Bez zmian	143 398 zł	121	+23.4%	66 841 zł	82%	-47 927 zł	0.361
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	138 682 zł	133	+25.8%	71 830 zł	80%	-53 089 zł	0.364
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	160 672 zł	112	+18.1%	30 171 zł	85%	-41 032 zł	0.388
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	151 347 zł	116	+18.6%	45 740 zł	82%	-47 808 zł	0.403
	Bez zmian	Program	Bez zmian	147 856 zł	109	+21.0%	62 118 zł	84%	-43 032 zł	0.405
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	133 922 zł	124	+22.8%	85 768 zł	80%	-52 775 zł	0.436
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	138 611 zł	112	+20.4%	80 810 zł	82%	-47 643 zł	0.462
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	156 058 zł	104	+16.3%	40 759 zł	84%	-42 649 zł	0.480
	Rozwój	Program	Obniżka	126 583 zł	121	+25.2%	105 492 zł	80%	-52 970 zł	0.483
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	165 116 zł	100	+15.8%	25 463 zł	87%	-36 152 zł	0.485
	Bez zmian	Program	Obniżka	131 032 zł	109	+22.8%	100 778 zł	81%	-48 087 zł	0.498
●	Szeroki program	Program	Obniżka	121 875 zł	133	+27.7%	110 471 zł	79%	-58 121 zł	0.506
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	129 697 zł	116	+21.0%	95 506 zł	80%	-54 259 zł	0.506
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	143 042 zł	100	+18.1%	76 116 zł	83%	-42 779 zł	0.523
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	134 395 zł	104	+18.6%	90 538 zł	82%	-49 116 zł	0.547
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	117 609 zł	124	+24.6%	123 329 zł	79%	-57 639 zł	0.557
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	122 289 zł	112	+22.2%	118 381 zł	79%	-52 519 zł	0.561
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	126 711 zł	100	+19.8%	113 697 zł	81%	-47 666 zł	0.596
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	113 680 zł	116	+22.8%	132 426 zł	78%	-59 016 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	118 369 zł	104	+20.4%	127 468 zł	79%	-53 885 zł	0.634

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 372 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 49% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.