HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dominowo

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3485 mieszkańcówdochody własne 10 310 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.38% do 3.73%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-4.04% do 30.14%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka161 396 zł133+23.4%20 579 zł84%-46 266 zł0.210
●RozwójProgramPodwyżka166 125 zł121+21.0%15 389 zł85%-41 088 zł0.262
Szeroki programBez zmianPodwyżka155 971 zł124+20.4%35 270 zł83%-46 180 zł0.318
●Bez zmianProgramPodwyżka170 595 zł109+18.6%10 468 zł87%-36 178 zł0.358
RozwójProgramBez zmian143 398 zł121+23.4%66 841 zł82%-47 927 zł0.361
●Szeroki programProgramBez zmian138 682 zł133+25.8%71 830 zł80%-53 089 zł0.364
RozwójBez zmianPodwyżka160 672 zł112+18.1%30 171 zł85%-41 032 zł0.388
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka151 347 zł116+18.6%45 740 zł82%-47 808 zł0.403
Bez zmianProgramBez zmian147 856 zł109+21.0%62 118 zł84%-43 032 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian133 922 zł124+22.8%85 768 zł80%-52 775 zł0.436
RozwójBez zmianBez zmian138 611 zł112+20.4%80 810 zł82%-47 643 zł0.462
RozwójWstrzymaniePodwyżka156 058 zł104+16.3%40 759 zł84%-42 649 zł0.480
●OgraniczenieProgramPodwyżka175 348 zł96+16.1%5165 zł90%-30 889 zł0.482
RozwójProgramObniżka126 583 zł121+25.2%105 492 zł80%-52 970 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka165 116 zł100+15.8%25 463 zł87%-36 152 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian152 594 zł96+18.4%57 062 zł85%-37 763 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka131 032 zł109+22.8%100 778 zł81%-48 087 zł0.498
●Szeroki programProgramObniżka121 875 zł133+27.7%110 471 zł79%-58 121 zł0.506
Szeroki programWstrzymanieBez zmian129 697 zł116+21.0%95 506 zł80%-54 259 zł0.506
Bez zmianBez zmianBez zmian143 042 zł100+18.1%76 116 zł83%-42 779 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian134 395 zł104+18.6%90 538 zł82%-49 116 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka135 758 zł96+20.2%95 747 zł82%-42 832 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka117 609 zł124+24.6%123 329 zł79%-57 639 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka122 289 zł112+22.2%118 381 zł79%-52 519 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka160 511 zł92+14.1%36 041 zł86%-37 757 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka126 711 zł100+19.8%113 697 zł81%-47 666 zł0.596
Głębokie cięcieProgramBez zmian157 218 zł83+15.8%52 436 zł88%-32 630 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka169 838 zł87+13.3%20 426 zł90%-30 898 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian138 835 zł92+16.3%85 834 zł82%-44 239 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka113 680 zł116+22.8%132 426 zł78%-59 016 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian147 749 zł87+15.5%71 127 zł85%-37 544 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka179 986 zł83+13.5%60 zł94%-25 737 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka118 369 zł104+20.4%127 468 zł79%-53 885 zł0.634
Głębokie cięcieProgramObniżka140 371 zł83+17.5%91 346 zł84%-37 713 zł0.636
OgraniczenieBez zmianObniżka131 407 zł87+17.2%108 944 zł82%-42 445 zł0.664
Bez zmianWstrzymanieObniżka122 801 zł92+18.1%122 774 zł80%-49 020 zł0.680
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka165 245 zł79+11.6%30 998 zł89%-32 488 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian143 554 zł79+13.8%80 801 zł84%-38 990 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian152 343 zł74+12.9%66 744 zł87%-32 445 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka174 446 zł74+10.7%15 760 zł93%-25 780 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka127 507 zł79+15.5%117 959 zł82%-43 785 zł0.754
Głębokie cięcieBez zmianObniżka135 990 zł74+14.6%104 570 zł84%-37 360 zł0.755
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian148 159 zł66+11.3%76 390 zł87%-33 876 zł0.818
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka169 864 zł66+9.1%26 268 zł92%-27 355 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka132 101 zł66+12.9%113 575 zł84%-38 686 zł0.847

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 372 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 49% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.