Przestrzeń decyzji · gmina

Duszniki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy9669 mieszkańcówdochody własne 6064 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.2% do 2.5%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-7.44% do 24.28%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	49 939 zł	133	+17.0%	16 183 zł	72%	-39 533 zł	0.278
●	Rozwój	Program	Podwyżka	53 643 zł	121	+14.8%	12 231 zł	75%	-35 581 zł	0.294
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	48 562 zł	124	+14.2%	20 443 zł	72%	-38 563 zł	0.358
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	57 114 zł	109	+12.5%	8519 zł	78%	-31 869 zł	0.369
	Rozwój	Program	Bez zmian	43 758 zł	121	+17.0%	32 977 zł	70%	-38 749 zł	0.388
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	52 251 zł	112	+12.0%	16 532 zł	75%	-34 629 zł	0.405
	Bez zmian	Program	Bez zmian	47 221 zł	109	+14.8%	29 351 zł	74%	-35 046 zł	0.412
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	40 060 zł	133	+19.4%	36 841 zł	67%	-42 692 zł	0.416
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	46 775 zł	116	+12.5%	24 639 zł	71%	-39 102 zł	0.435
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	38 980 zł	124	+16.5%	41 659 zł	67%	-41 613 zł	0.464
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	42 662 zł	112	+14.2%	37 813 zł	70%	-37 688 zł	0.468
	Bez zmian	Program	Obniżka	39 909 zł	109	+16.5%	45 587 zł	69%	-37 390 zł	0.488
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	55 705 zł	100	+9.8%	12 915 zł	78%	-30 935 zł	0.489
	Rozwój	Program	Obniżka	36 452 zł	121	+18.8%	49 206 zł	66%	-41 086 zł	0.491
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	50 469 zł	104	+10.3%	20 778 zł	74%	-35 161 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	46 109 zł	100	+12.0%	34 205 zł	74%	-34 003 zł	0.515
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	37 373 zł	116	+14.8%	45 539 zł	66%	-42 082 zł	0.524
●	Szeroki program	Program	Obniżka	32 760 zł	133	+21.1%	53 064 zł	63%	-45 022 zł	0.537
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	41 059 zł	104	+12.5%	41 687 zł	70%	-38 151 zł	0.546
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	35 576 zł	112	+15.9%	53 576 zł	66%	-39 945 zł	0.549
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	31 900 zł	124	+18.2%	57 417 zł	63%	-43 863 zł	0.566
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	39 017 zł	100	+13.6%	49 974 zł	70%	-36 267 zł	0.571
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	30 425 zł	116	+16.5%	61 018 zł	63%	-44 281 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	34 106 zł	104	+14.2%	57 172 zł	65%	-40 356 zł	0.615

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 284 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.96 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.