HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Duszniki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy9669 mieszkańcówdochody własne 6064 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-0.2% do 2.5%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-7.44% do 24.28%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka49 939 zł133+17.0%16 183 zł72%-39 533 zł0.278
●RozwójProgramPodwyżka53 643 zł121+14.8%12 231 zł75%-35 581 zł0.294
Szeroki programBez zmianPodwyżka48 562 zł124+14.2%20 443 zł72%-38 563 zł0.358
●Bez zmianProgramPodwyżka57 114 zł109+12.5%8519 zł78%-31 869 zł0.369
RozwójProgramBez zmian43 758 zł121+17.0%32 977 zł70%-38 749 zł0.388
RozwójBez zmianPodwyżka52 251 zł112+12.0%16 532 zł75%-34 629 zł0.405
Bez zmianProgramBez zmian47 221 zł109+14.8%29 351 zł74%-35 046 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian40 060 zł133+19.4%36 841 zł67%-42 692 zł0.416
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka46 775 zł116+12.5%24 639 zł71%-39 102 zł0.435
Szeroki programBez zmianBez zmian38 980 zł124+16.5%41 659 zł67%-41 613 zł0.464
RozwójBez zmianBez zmian42 662 zł112+14.2%37 813 zł70%-37 688 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka60 673 zł96+10.1%4666 zł79%-28 016 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian50 770 zł96+12.3%25 606 zł76%-31 205 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka39 909 zł109+16.5%45 587 zł69%-37 390 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka55 705 zł100+9.8%12 915 zł78%-30 935 zł0.489
RozwójProgramObniżka36 452 zł121+18.8%49 206 zł66%-41 086 zł0.491
RozwójWstrzymaniePodwyżka50 469 zł104+10.3%20 778 zł74%-35 161 zł0.492
Bez zmianBez zmianBez zmian46 109 zł100+12.0%34 205 zł74%-34 003 zł0.515
Szeroki programWstrzymanieBez zmian37 373 zł116+14.8%45 539 zł66%-42 082 zł0.524
OgraniczenieProgramObniżka43 452 zł96+14.0%41 849 zł73%-33 557 zł0.531
●Szeroki programProgramObniżka32 760 zł133+21.1%53 064 zł63%-45 022 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian41 059 zł104+12.5%41 687 zł70%-38 151 zł0.546
RozwójBez zmianObniżka35 576 zł112+15.9%53 576 zł66%-39 945 zł0.549
Szeroki programBez zmianObniżka31 900 zł124+18.2%57 417 zł63%-43 863 zł0.566
Bez zmianBez zmianObniżka39 017 zł100+13.6%49 974 zł70%-36 267 zł0.571
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka53 929 zł92+8.1%17 155 zł77%-31 460 zł0.578
Głębokie cięcieProgramBez zmian54 252 zł83+9.8%22 092 zł79%-27 444 zł0.593
OgraniczenieBez zmianBez zmian49 640 zł87+9.5%30 480 zł77%-30 182 zł0.601
Bez zmianWstrzymanieBez zmian44 512 zł92+10.3%38 072 zł73%-34 458 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka59 246 zł87+7.4%9180 zł79%-27 102 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka46 927 zł83+11.4%38 458 zł76%-29 804 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka30 425 zł116+16.5%61 018 zł63%-44 281 zł0.615
RozwójWstrzymanieObniżka34 106 zł104+14.2%57 172 zł65%-40 356 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka64 163 zł83+7.6%939 zł82%-24 245 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka42 542 zł87+11.2%46 339 zł73%-32 454 zł0.632
Bez zmianWstrzymanieObniżka37 553 zł92+12.0%53 564 zł69%-36 671 zł0.649
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian48 050 zł79+7.9%34 340 zł76%-30 629 zł0.691
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka57 477 zł79+5.8%13 413 zł79%-27 619 zł0.692
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian53 104 zł74+7.1%27 116 zł79%-26 441 zł0.710
OgraniczenieWstrzymanieObniżka41 084 zł79+9.5%49 876 zł72%-32 850 zł0.718
Głębokie cięcieBez zmianObniżka45 999 zł74+8.7%43 014 zł77%-28 722 zł0.721
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka62 719 zł74+5.0%5653 zł82%-23 350 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian51 521 zł66+5.5%30 925 zł79%-26 880 zł0.800
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka44 548 zł66+7.1%46 545 zł76%-29 109 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka60 957 zł66+3.4%9835 zł82%-23 858 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 284 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.96 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.