Dopiewo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 86 921 zł | 133 | +76.8% | 17 704 zł | 78% | -46 196 zł | 0.244 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 90 854 zł | 121 | +73.6% | 13 364 zł | 79% | -41 856 zł | 0.277 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 84 388 zł | 124 | +72.7% | 25 222 zł | 78% | -45 338 zł | 0.337 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 94 545 zł | 109 | +70.3% | 9273 zł | 81% | -37 765 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 77 142 zł | 121 | +76.8% | 43 939 zł | 77% | -45 775 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 73 216 zł | 133 | +80.2% | 48 126 zł | 76% | -50 105 zł | 0.392 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 88 301 zł | 112 | +69.5% | 20 941 zł | 79% | -41 020 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 80 826 zł | 109 | +73.6% | 39 996 zł | 79% | -41 695 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 81 850 zł | 116 | +70.3% | 31 495 zł | 78% | -46 113 zł | 0.417 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 71 088 zł | 124 | +76.0% | 56 001 zł | 76% | -49 113 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 74 993 zł | 112 | +72.7% | 51 833 zł | 78% | -44 807 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 85 768 zł | 104 | +67.1% | 27 309 zł | 79% | -41 788 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 91 972 zł | 100 | +66.3% | 17 007 zł | 81% | -36 951 zł | 0.486 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 67 003 zł | 121 | +79.4% | 67 507 zł | 74% | -48 667 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 70 682 zł | 109 | +76.0% | 63 665 zł | 76% | -44 594 zł | 0.494 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 68 791 zł | 116 | +73.6% | 61 841 zł | 74% | -49 803 zł | 0.515 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 78 657 zł | 100 | +69.5% | 47 910 zł | 79% | -40 748 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 63 083 zł | 133 | +82.8% | 71 687 zł | 72% | -52 988 zł | 0.524 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 72 702 zł | 104 | +70.3% | 57 665 zł | 77% | -45 489 zł | 0.545 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 65 154 zł | 112 | +75.2% | 74 732 zł | 74% | -47 600 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 61 254 zł | 124 | +78.5% | 78 892 zł | 71% | -51 899 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 68 813 zł | 100 | +71.9% | 70 861 zł | 77% | -43 550 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 59 137 zł | 116 | +76.0% | 84 333 zł | 71% | -52 526 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 63 042 zł | 104 | +72.7% | 80 166 zł | 74% | -48 219 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 304 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.61 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.