Czerwonak
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 61 741 zł | 133 | +9.2% | 17 337 zł | 87% | -19 955 zł | 0.262 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 65 884 zł | 121 | +7.0% | 12 906 zł | 92% | -15 530 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 611 zł | 124 | +6.5% | 22 082 zł | 87% | -19 981 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 69 783 zł | 109 | +4.9% | 8726 zł | 96% | -11 355 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 53 443 zł | 121 | +9.2% | 33 721 zł | 86% | -22 022 zł | 0.381 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 63 734 zł | 112 | +4.4% | 17 730 zł | 92% | -15 579 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 49 310 zł | 133 | +11.3% | 38 078 zł | 82% | -26 435 zł | 0.404 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 57 332 zł | 109 | +7.0% | 29 614 zł | 89% | -17 859 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 57 175 zł | 116 | +4.9% | 26 311 zł | 86% | -21 325 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 47 557 zł | 124 | +8.6% | 42 474 zł | 82% | -26 251 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 51 670 zł | 112 | +6.5% | 38 140 zł | 85% | -21 860 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 44 254 zł | 121 | +10.8% | 49 277 zł | 81% | -26 810 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 67 613 zł | 100 | +2.3% | 13 634 zł | 96% | -11 427 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 48 135 zł | 109 | +8.6% | 45 178 zł | 84% | -22 656 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 61 305 zł | 104 | +2.8% | 21 958 zł | 89% | -16 914 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 55 539 zł | 100 | +4.4% | 34 054 zł | 89% | -17 720 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 349 zł | 116 | +7.0% | 46 340 zł | 81% | -27 462 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 40 128 zł | 133 | +13.0% | 53 625 zł | 77% | -31 215 zł | 0.528 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 49 469 zł | 104 | +4.9% | 41 998 zł | 84% | -23 063 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 42 759 zł | 112 | +8.1% | 53 238 zł | 81% | -26 493 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 38 654 zł | 124 | +10.2% | 57 564 zł | 77% | -30 874 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 46 621 zł | 100 | +6.0% | 49 161 zł | 84% | -22 361 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 36 614 zł | 116 | +8.6% | 61 156 zł | 76% | -31 989 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 40 727 zł | 104 | +6.5% | 56 822 zł | 80% | -27 598 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 322 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 38% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.