Buk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 91 720 zł | 133 | +9.7% | 18 399 zł | 79% | -41 652 zł | 0.240 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 96 020 zł | 121 | +7.6% | 13 798 zł | 81% | -37 087 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 88 606 zł | 124 | +7.0% | 26 984 zł | 79% | -41 135 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 100 072 zł | 109 | +5.5% | 9453 zł | 82% | -32 777 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 80 554 zł | 121 | +9.7% | 46 610 zł | 78% | -42 179 zł | 0.373 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 76 265 zł | 133 | +11.9% | 51 141 zł | 76% | -46 731 zł | 0.387 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 92 884 zł | 112 | +4.9% | 22 465 zł | 81% | -36 596 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 84 595 zł | 109 | +7.6% | 42 332 zł | 79% | -37 881 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 85 520 zł | 116 | +5.5% | 33 744 zł | 79% | -42 218 zł | 0.418 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 73 611 zł | 124 | +9.2% | 59 366 zł | 75% | -46 044 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 77 878 zł | 112 | +7.0% | 54 860 zł | 78% | -41 517 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 69 119 zł | 121 | +11.4% | 71 321 zł | 74% | -45 934 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 89 806 zł | 104 | +3.4% | 29 216 zł | 80% | -37 670 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 96 914 zł | 100 | +2.9% | 18 200 zł | 82% | -32 310 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 73 152 zł | 109 | +9.2% | 67 052 zł | 77% | -41 645 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 70 803 zł | 116 | +7.6% | 65 562 zł | 74% | -47 019 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 64 838 zł | 133 | +13.6% | 75 843 zł | 71% | -50 478 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 81 898 zł | 100 | +4.9% | 50 606 zł | 79% | -37 243 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 75 078 zł | 104 | +5.5% | 61 046 zł | 77% | -42 483 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 66 785 zł | 112 | +8.6% | 78 866 zł | 74% | -45 147 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 62 526 zł | 124 | +10.8% | 83 364 zł | 71% | -49 665 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 70 797 zł | 100 | +6.5% | 74 621 zł | 77% | -40 882 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 59 924 zł | 116 | +9.2% | 89 139 zł | 70% | -50 560 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 64 191 zł | 104 | +7.0% | 84 632 zł | 74% | -46 033 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 335 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.47 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.