Białośliwie
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 154 830 zł | 133 | -4.8% | 20 607 zł | 79% | -64 918 zł | 0.211 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 159 449 zł | 121 | -6.7% | 15 515 zł | 79% | -59 826 zł | 0.262 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 149 591 zł | 124 | -7.2% | 36 101 zł | 78% | -64 402 zł | 0.319 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 163 812 zł | 109 | -8.6% | 10 686 zł | 80% | -54 997 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 137 671 zł | 121 | -4.8% | 69 655 zł | 78% | -64 879 zł | 0.361 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 133 066 zł | 133 | -2.9% | 74 510 zł | 75% | -69 953 zł | 0.365 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 154 186 zł | 112 | -9.0% | 31 075 zł | 79% | -59 336 zł | 0.389 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 145 086 zł | 116 | -8.6% | 47 263 zł | 78% | -65 800 zł | 0.405 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 142 021 zł | 109 | -6.7% | 65 060 zł | 79% | -60 068 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 128 463 zł | 124 | -5.3% | 89 629 zł | 75% | -69 258 zł | 0.436 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 133 043 zł | 112 | -7.2% | 84 801 zł | 78% | -64 210 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 149 691 zł | 104 | -10.4% | 42 425 zł | 79% | -60 720 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 121 547 zł | 121 | -3.4% | 110 734 zł | 74% | -68 607 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 158 526 zł | 100 | -10.8% | 26 475 zł | 80% | -54 533 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 125 887 zł | 109 | -5.3% | 106 150 zł | 76% | -63 809 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 116 952 zł | 133 | -1.4% | 115 578 zł | 73% | -73 668 zł | 0.505 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 124 340 zł | 116 | -6.7% | 100 045 zł | 74% | -70 538 zł | 0.507 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 137 370 zł | 100 | -9.0% | 80 232 zł | 78% | -59 425 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 128 931 zł | 104 | -8.6% | 95 205 zł | 76% | -65 476 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 112 821 zł | 124 | -3.9% | 129 562 zł | 72% | -72 840 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 117 392 zł | 112 | -5.8% | 124 745 zł | 74% | -67 806 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 121 709 zł | 100 | -7.6% | 120 187 zł | 76% | -63 034 zł | 0.596 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 108 983 zł | 116 | -5.3% | 139 303 zł | 71% | -74 033 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 113 564 zł | 104 | -7.2% | 134 475 zł | 73% | -68 985 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 363 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.68 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.