HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Białośliwie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4532 mieszkańcówdochody własne 9186 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.5% do 1.58%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-6.33% do 33.34%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka154 830 zł133-4.8%20 607 zł79%-64 918 zł0.211
●RozwójProgramPodwyżka159 449 zł121-6.7%15 515 zł79%-59 826 zł0.262
Szeroki programBez zmianPodwyżka149 591 zł124-7.2%36 101 zł78%-64 402 zł0.319
●Bez zmianProgramPodwyżka163 812 zł109-8.6%10 686 zł80%-54 997 zł0.359
RozwójProgramBez zmian137 671 zł121-4.8%69 655 zł78%-64 879 zł0.361
●Szeroki programProgramBez zmian133 066 zł133-2.9%74 510 zł75%-69 953 zł0.365
RozwójBez zmianPodwyżka154 186 zł112-9.0%31 075 zł79%-59 336 zł0.389
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka145 086 zł116-8.6%47 263 zł78%-65 800 zł0.405
Bez zmianProgramBez zmian142 021 zł109-6.7%65 060 zł79%-60 068 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian128 463 zł124-5.3%89 629 zł75%-69 258 zł0.436
RozwójBez zmianBez zmian133 043 zł112-7.2%84 801 zł78%-64 210 zł0.462
RozwójWstrzymaniePodwyżka149 691 zł104-10.4%42 425 zł79%-60 720 zł0.481
RozwójProgramObniżka121 547 zł121-3.4%110 734 zł74%-68 607 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka168 451 zł96-10.6%5476 zł82%-49 787 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka158 526 zł100-10.8%26 475 zł80%-54 533 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian146 642 zł96-8.8%60 146 zł79%-54 880 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka125 887 zł109-5.3%106 150 zł76%-63 809 zł0.496
●Szeroki programProgramObniżka116 952 zł133-1.4%115 578 zł73%-73 668 zł0.505
Szeroki programWstrzymanieBez zmian124 340 zł116-6.7%100 045 zł74%-70 538 zł0.507
Bez zmianBez zmianBez zmian137 370 zł100-9.0%80 232 zł78%-59 425 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian128 931 zł104-8.6%95 205 zł76%-65 476 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka130 496 zł96-7.4%101 382 zł78%-58 638 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka112 821 zł124-3.9%129 562 zł72%-72 840 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka117 392 zł112-5.8%124 745 zł74%-67 806 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka154 041 zł92-12.2%37 843 zł80%-55 904 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka121 709 zł100-7.6%120 187 zł76%-63 034 zł0.596
Głębokie cięcieProgramBez zmian151 151 zł83-10.8%55 700 zł81%-49 831 zł0.601
OgraniczenieBez zmianPodwyżka163 137 zł87-12.8%21 577 zł82%-49 353 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian133 268 zł92-10.4%90 626 zł78%-60 678 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka108 983 zł116-5.3%139 303 zł71%-74 033 zł0.615
OgraniczenieBez zmianBez zmian141 964 zł87-11.0%75 459 zł79%-54 268 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka172 976 zł83-12.6%503 zł84%-44 715 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka113 564 zł104-7.2%134 475 zł73%-68 985 zł0.633
Głębokie cięcieProgramObniżka134 993 zł83-9.5%97 073 zł79%-53 604 zł0.635
OgraniczenieBez zmianObniżka126 290 zł87-9.7%115 682 zł78%-57 893 zł0.663
Bez zmianWstrzymanieObniżka117 891 zł92-9.0%129 907 zł75%-64 200 zł0.679
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka158 665 zł79-14.1%32 929 zł81%-50 706 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian137 875 zł79-12.4%85 799 zł79%-55 503 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian146 447 zł74-13.1%71 163 zł81%-49 247 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka167 636 zł74-14.8%16 987 zł84%-44 311 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka122 485 zł79-11.0%125 346 zł78%-59 042 zł0.753
Głębokie cięcieBez zmianObniżka130 761 zł74-11.7%111 397 zł79%-52 888 zł0.754
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian142 370 zł66-14.4%81 491 zł80%-50 467 zł0.818
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka163 177 zł66-16.1%28 220 zł83%-45 648 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka126 967 zł66-13.1%121 049 zł79%-54 022 zł0.846

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 363 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.68 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.