Drawsko
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 63 884 zł | 133 | -3.2% | 17 448 zł | 79% | -35 832 zł | 0.260 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 67 975 zł | 121 | -5.2% | 13 071 zł | 81% | -31 455 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 61 701 zł | 124 | -5.6% | 23 081 zł | 79% | -35 414 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 822 zł | 109 | -7.1% | 8942 zł | 83% | -27 327 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 55 536 zł | 121 | -3.2% | 37 005 zł | 78% | -36 455 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 65 773 zł | 112 | -7.5% | 18 788 zł | 81% | -31 058 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 456 zł | 133 | -1.3% | 41 299 zł | 75% | -40 820 zł | 0.402 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 59 373 zł | 109 | -5.2% | 32 957 zł | 79% | -32 339 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 243 zł | 116 | -7.1% | 28 031 zł | 78% | -36 496 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 648 zł | 124 | -3.7% | 46 854 zł | 75% | -40 233 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 53 709 zł | 112 | -5.6% | 42 580 zł | 77% | -35 890 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 343 zł | 121 | -1.8% | 55 149 zł | 73% | -40 143 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 69 602 zł | 100 | -9.4% | 14 749 zł | 83% | -26 951 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 173 zł | 109 | -3.7% | 51 110 zł | 77% | -36 036 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 63 323 zł | 104 | -8.9% | 23 737 zł | 81% | -32 131 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 57 528 zł | 100 | -7.5% | 38 554 zł | 79% | -31 795 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 418 zł | 116 | -5.2% | 51 389 zł | 73% | -41 207 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 42 271 zł | 133 | +0.2% | 59 435 zł | 70% | -44 498 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 487 zł | 104 | -7.1% | 47 106 zł | 77% | -36 855 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 795 zł | 112 | -4.2% | 60 199 zł | 73% | -39 454 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 40 742 zł | 124 | -2.3% | 64 464 zł | 70% | -43 788 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 606 zł | 100 | -6.1% | 56 180 zł | 77% | -35 367 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 38 680 zł | 116 | -3.7% | 68 683 zł | 69% | -44 682 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 42 741 zł | 104 | -5.6% | 64 409 zł | 72% | -40 339 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 318 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.62 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.