Czarnków
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 96 389 zł | 133 | +2.0% | 17 749 zł | 71% | -55 829 zł | 0.237 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 100 386 zł | 121 | -0.0% | 13 460 zł | 72% | -51 541 zł | 0.274 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 93 407 zł | 124 | -0.5% | 27 831 zł | 71% | -54 734 zł | 0.334 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 104 141 zł | 109 | -2.0% | 9418 zł | 75% | -47 499 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 85 646 zł | 121 | +2.0% | 51 899 zł | 69% | -54 512 zł | 0.371 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 81 659 zł | 133 | +4.1% | 56 085 zł | 67% | -58 789 zł | 0.385 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 97 385 zł | 112 | -2.5% | 23 654 zł | 72% | -50 466 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 89 392 zł | 109 | -0.0% | 47 957 zł | 72% | -50 482 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 90 528 zł | 116 | -2.0% | 35 804 zł | 70% | -55 374 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 79 109 zł | 124 | +1.5% | 66 481 zł | 67% | -57 586 zł | 0.447 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 83 077 zł | 112 | -0.5% | 62 314 zł | 69% | -53 330 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 94 514 zł | 104 | -3.9% | 31 619 zł | 72% | -51 097 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 74 736 zł | 121 | +3.6% | 81 419 zł | 67% | -56 705 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 101 122 zł | 100 | -4.4% | 19 722 zł | 75% | -46 444 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 78 475 zł | 109 | +1.5% | 77 486 zł | 68% | -52 683 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 76 491 zł | 116 | -0.0% | 73 801 zł | 67% | -58 156 zł | 0.514 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 70 756 zł | 133 | +5.6% | 85 598 zł | 64% | -60 973 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 86 805 zł | 100 | -2.5% | 58 393 zł | 72% | -49 320 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 80 467 zł | 104 | -2.0% | 69 627 zł | 68% | -53 891 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 72 488 zł | 112 | +1.0% | 91 016 zł | 67% | -55 445 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 68 527 zł | 124 | +3.0% | 95 175 zł | 64% | -59 692 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 76 209 zł | 100 | -1.0% | 87 103 zł | 68% | -51 443 zł | 0.586 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 66 103 zł | 116 | +1.5% | 102 008 zł | 64% | -60 210 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 70 071 zł | 104 | -0.5% | 97 842 zł | 66% | -55 953 zł | 0.626 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.