Budzyń
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 305 974 zł | 133 | +2.3% | 21 440 zł | 71% | -90 831 zł | 0.178 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 310 690 zł | 121 | +0.2% | 16 357 zł | 72% | -85 805 zł | 0.248 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 296 625 zł | 124 | -0.3% | 59 200 zł | 71% | -89 314 zł | 0.297 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 271 989 zł | 133 | +4.3% | 141 935 zł | 68% | -93 394 zł | 0.337 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 276 691 zł | 121 | +2.3% | 136 945 zł | 70% | -88 326 zł | 0.346 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 315 147 zł | 109 | -1.7% | 11 539 zł | 72% | -81 042 zł | 0.354 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 301 314 zł | 112 | -2.2% | 54 223 zł | 72% | -84 317 zł | 0.379 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 289 672 zł | 116 | -1.7% | 83 969 zł | 70% | -90 048 zł | 0.386 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 281 135 zł | 109 | +0.2% | 132 218 zł | 71% | -83 575 zł | 0.401 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 263 582 zł | 124 | +1.8% | 178 198 zł | 68% | -91 860 zł | 0.421 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 268 258 zł | 112 | -0.3% | 173 236 zł | 70% | -86 821 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 294 372 zł | 104 | -3.7% | 78 980 zł | 72% | -85 029 zł | 0.472 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 251 441 zł | 121 | +3.8% | 228 060 zł | 68% | -90 355 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 305 747 zł | 100 | -4.2% | 49 510 zł | 72% | -79 583 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 246 749 zł | 133 | +5.9% | 233 037 zł | 68% | -95 411 zł | 0.491 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 257 192 zł | 116 | +0.2% | 201 105 zł | 68% | -92 599 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 255 876 zł | 109 | +1.8% | 223 836 zł | 69% | -85 564 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 272 677 zł | 100 | -2.2% | 168 748 zł | 71% | -82 047 zł | 0.527 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 261 878 zł | 104 | -1.7% | 196 132 zł | 69% | -87 548 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 239 045 zł | 124 | +3.3% | 266 941 zł | 67% | -93 800 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 243 711 zł | 112 | +1.3% | 262 414 zł | 68% | -88 773 zł | 0.568 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 248 121 zł | 100 | -0.8% | 258 213 zł | 69% | -84 011 zł | 0.611 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 233 075 zł | 116 | +1.8% | 288 452 zł | 67% | -94 486 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 237 751 zł | 104 | -0.3% | 283 923 zł | 68% | -89 448 zł | 0.643 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 371 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.05 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 86% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.