Bojanowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 67 505 zł | 133 | -4.7% | 17 670 zł | 81% | -35 187 zł | 0.257 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 71 632 zł | 121 | -6.6% | 13 211 zł | 83% | -30 729 zł | 0.284 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 65 176 zł | 124 | -7.0% | 23 523 zł | 81% | -34 905 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 75 515 zł | 109 | -8.4% | 9002 zł | 85% | -26 520 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 58 756 zł | 121 | -4.7% | 37 380 zł | 79% | -36 094 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 54 640 zł | 133 | -2.7% | 41 707 zł | 77% | -40 539 zł | 0.399 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 69 284 zł | 112 | -8.9% | 19 116 zł | 83% | -30 468 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 62 628 zł | 109 | -6.6% | 33 302 zł | 81% | -31 898 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 613 zł | 116 | -8.4% | 28 509 zł | 80% | -36 118 zł | 0.427 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 52 699 zł | 124 | -5.1% | 47 339 zł | 77% | -40 075 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 56 796 zł | 112 | -7.0% | 43 034 zł | 79% | -35 651 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 49 240 zł | 121 | -3.2% | 55 725 zł | 76% | -40 050 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 73 148 zł | 100 | -10.7% | 14 957 zł | 85% | -26 280 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 53 104 zł | 109 | -5.1% | 51 656 zł | 78% | -35 865 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 66 729 zł | 104 | -10.3% | 24 092 zł | 82% | -31 670 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 60 650 zł | 100 | -8.9% | 38 977 zł | 81% | -31 477 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 50 371 zł | 116 | -6.6% | 51 935 zł | 76% | -41 172 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 45 132 zł | 133 | -1.3% | 60 043 zł | 73% | -44 486 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 54 476 zł | 104 | -8.4% | 47 621 zł | 78% | -36 738 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 47 568 zł | 112 | -5.6% | 60 847 zł | 76% | -39 474 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 43 479 zł | 124 | -3.7% | 65 143 zł | 73% | -43 888 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 51 414 zł | 100 | -7.5% | 56 798 zł | 78% | -35 310 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 41 326 zł | 116 | -5.1% | 69 420 zł | 71% | -44 900 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 45 423 zł | 104 | -7.0% | 65 115 zł | 76% | -40 476 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.