Borek Wielkopolski
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 33 143 zł | 133 | -4.9% | 17 143 zł | 74% | -37 681 zł | 0.293 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 37 123 zł | 121 | -6.8% | 12 867 zł | 76% | -33 405 zł | 0.302 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 31 938 zł | 124 | -7.2% | 20 138 zł | 74% | -37 145 zł | 0.369 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 40 863 zł | 109 | -8.6% | 8838 zł | 79% | -29 376 zł | 0.373 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 27 650 zł | 121 | -4.9% | 28 890 zł | 71% | -37 909 zł | 0.392 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 35 900 zł | 112 | -9.1% | 15 909 zł | 76% | -32 889 zł | 0.410 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 31 380 zł | 109 | -6.8% | 24 968 zł | 75% | -33 892 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 23 680 zł | 133 | -3.0% | 33 057 zł | 65% | -42 173 zł | 0.425 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 30 103 zł | 116 | -8.6% | 23 502 zł | 72% | -38 118 zł | 0.445 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 22 767 zł | 124 | -5.4% | 36 227 zł | 65% | -41 483 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 26 719 zł | 112 | -7.2% | 32 080 zł | 71% | -37 240 zł | 0.470 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 24 378 zł | 109 | -5.4% | 37 405 zł | 69% | -37 223 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 20 655 zł | 121 | -3.4% | 41 320 zł | 63% | -41 231 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 39 622 zł | 100 | -10.9% | 11 926 zł | 79% | -28 880 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 34 072 zł | 104 | -10.5% | 19 265 zł | 75% | -33 853 zł | 0.497 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 30 431 zł | 100 | -9.1% | 28 177 zł | 75% | -33 242 zł | 0.514 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 21 110 zł | 116 | -6.8% | 39 303 zł | 63% | -42 358 zł | 0.530 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 16 692 zł | 133 | -1.5% | 45 478 zł | 61% | -45 485 zł | 0.540 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 19 940 zł | 112 | -5.8% | 44 139 zł | 63% | -40 448 zł | 0.545 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 25 069 zł | 104 | -8.6% | 35 148 zł | 69% | -38 105 zł | 0.547 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 23 645 zł | 100 | -7.7% | 40 244 zł | 69% | -36 459 zł | 0.565 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 15 995 zł | 124 | -3.9% | 48 278 zł | 61% | -44 683 zł | 0.565 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 18 422 zł | 104 | -7.2% | 46 984 zł | 62% | -41 241 zł | 0.612 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 14 470 zł | 116 | -5.4% | 51 131 zł | 59% | -45 484 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 308 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 77% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.