HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Borek Wielkopolski

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy6971 mieszkańcówdochody własne 6785 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.21% do 0.34%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.24% do 17.94%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka33 143 zł133-4.9%17 143 zł74%-37 681 zł0.293
●RozwójProgramPodwyżka37 123 zł121-6.8%12 867 zł76%-33 405 zł0.302
Szeroki programBez zmianPodwyżka31 938 zł124-7.2%20 138 zł74%-37 145 zł0.369
●Bez zmianProgramPodwyżka40 863 zł109-8.6%8838 zł79%-29 376 zł0.373
RozwójProgramBez zmian27 650 zł121-4.9%28 890 zł71%-37 909 zł0.392
RozwójBez zmianPodwyżka35 900 zł112-9.1%15 909 zł76%-32 889 zł0.410
Bez zmianProgramBez zmian31 380 zł109-6.8%24 968 zł75%-33 892 zł0.413
●Szeroki programProgramBez zmian23 680 zł133-3.0%33 057 zł65%-42 173 zł0.425
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka30 103 zł116-8.6%23 502 zł72%-38 118 zł0.445
Szeroki programBez zmianBez zmian22 767 zł124-5.4%36 227 zł65%-41 483 zł0.469
RozwójBez zmianBez zmian26 719 zł112-7.2%32 080 zł71%-37 240 zł0.470
Bez zmianProgramObniżka24 378 zł109-5.4%37 405 zł69%-37 223 zł0.483
●OgraniczenieProgramPodwyżka44 751 zł96-10.6%4596 zł82%-25 134 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian35 256 zł96-8.8%20 860 zł77%-29 666 zł0.485
RozwójProgramObniżka20 655 zł121-3.4%41 320 zł63%-41 231 zł0.490
Bez zmianBez zmianPodwyżka39 622 zł100-10.9%11 926 zł79%-28 880 zł0.491
RozwójWstrzymaniePodwyżka34 072 zł104-10.5%19 265 zł75%-33 853 zł0.497
Bez zmianBez zmianBez zmian30 431 zł100-9.1%28 177 zł75%-33 242 zł0.514
OgraniczenieProgramObniżka28 244 zł96-7.4%33 308 zł74%-33 008 zł0.524
Szeroki programWstrzymanieBez zmian21 110 zł116-6.8%39 303 zł63%-42 358 zł0.530
●Szeroki programProgramObniżka16 692 zł133-1.5%45 478 zł61%-45 485 zł0.540
RozwójBez zmianObniżka19 940 zł112-5.8%44 139 zł63%-40 448 zł0.545
RozwójWstrzymanieBez zmian25 069 zł104-8.6%35 148 zł69%-38 105 zł0.547
Bez zmianBez zmianObniżka23 645 zł100-7.7%40 244 zł69%-36 459 zł0.565
Szeroki programBez zmianObniżka15 995 zł124-3.9%48 278 zł61%-44 683 zł0.565
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka37 802 zł92-12.3%15 273 zł78%-29 834 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian39 049 zł83-10.9%16 991 zł81%-25 537 zł0.591
OgraniczenieBez zmianBez zmian34 287 zł87-11.1%24 091 zł77%-29 038 zł0.598
Bez zmianWstrzymanieBez zmian28 789 zł92-10.5%31 236 zł74%-34 098 zł0.601
Głębokie cięcieProgramObniżka32 029 zł83-9.6%29 557 zł76%-28 890 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka43 490 zł87-12.9%7759 zł82%-24 660 zł0.604
RozwójWstrzymanieObniżka18 422 zł104-7.2%46 984 zł62%-41 241 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka14 470 zł116-5.4%51 131 zł59%-45 484 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka48 556 zł83-12.7%496 zł85%-20 991 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka27 491 zł87-9.7%36 177 zł74%-32 267 zł0.624
Bez zmianWstrzymanieObniżka22 134 zł92-9.1%43 081 zł67%-37 243 zł0.644
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian32 654 zł79-12.4%27 141 zł76%-29 883 zł0.689
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka41 680 zł79-14.2%11 108 zł81%-25 603 zł0.692
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian38 061 zł74-13.1%20 373 zł81%-24 931 zł0.707
OgraniczenieWstrzymanieObniżka25 990 zł79-11.1%38 996 zł73%-33 039 zł0.711
Głębokie cięcieBez zmianObniżka31 257 zł74-11.8%32 569 zł76%-28 170 zł0.713
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka47 276 zł74-14.9%3881 zł85%-20 538 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian36 437 zł66-14.5%23 341 zł80%-25 764 zł0.797
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka29 764 zł66-13.1%35 315 zł76%-28 932 zł0.803
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka45 475 zł66-16.2%7148 zł84%-21 470 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 308 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 77% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.