Dobra
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 105 622 zł | 133 | -4.5% | 20 122 zł | 92% | -25 883 zł | 0.232 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 110 272 zł | 121 | -6.4% | 15 046 zł | 95% | -20 816 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 101 720 zł | 124 | -6.9% | 28 542 zł | 91% | -26 437 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 114 666 zł | 109 | -8.3% | 10 233 zł | 97% | -16 012 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 92 358 zł | 121 | -4.5% | 47 024 zł | 87% | -29 105 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 87 721 zł | 133 | -2.6% | 51 929 zł | 85% | -34 155 zł | 0.380 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 106 346 zł | 112 | -8.7% | 23 541 zł | 95% | -21 397 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 96 739 zł | 109 | -6.4% | 42 380 zł | 92% | -24 319 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 97 989 zł | 116 | -8.3% | 35 252 zł | 88% | -28 431 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 84 357 zł | 124 | -5.0% | 59 821 zł | 85% | -34 436 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 88 969 zł | 112 | -6.9% | 54 943 zł | 87% | -29 414 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 79 116 zł | 121 | -3.0% | 71 101 zł | 84% | -35 220 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 102 625 zł | 104 | -10.1% | 30 238 zł | 93% | -23 379 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 110 717 zł | 100 | -10.5% | 18 801 zł | 97% | -16 621 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 83 487 zł | 109 | -5.0% | 66 468 zł | 86% | -30 445 zł | 0.492 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 74 490 zł | 133 | -1.1% | 75 995 zł | 81% | -40 257 zł | 0.514 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 80 951 zł | 116 | -6.4% | 66 015 zł | 84% | -36 258 zł | 0.514 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 93 326 zł | 100 | -8.7% | 50 326 zł | 91% | -24 654 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 85 573 zł | 104 | -8.3% | 61 126 zł | 86% | -31 223 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 76 126 zł | 112 | -5.4% | 78 324 zł | 83% | -35 326 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 71 524 zł | 124 | -3.5% | 83 191 zł | 81% | -40 336 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 80 473 zł | 100 | -7.3% | 73 718 zł | 85% | -30 579 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 68 358 zł | 116 | -5.0% | 88 968 zł | 80% | -42 031 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 72 970 zł | 104 | -6.9% | 84 090 zł | 83% | -37 008 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 366 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 25% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.