HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dobra

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5754 mieszkańcówdochody własne 9348 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.35% do 0.56%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów0.99% do 23.67%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka105 622 zł133-4.5%20 122 zł92%-25 883 zł0.232
●RozwójProgramPodwyżka110 272 zł121-6.4%15 046 zł95%-20 816 zł0.272
Szeroki programBez zmianPodwyżka101 720 zł124-6.9%28 542 zł91%-26 437 zł0.332
●Bez zmianProgramPodwyżka114 666 zł109-8.3%10 233 zł97%-16 012 zł0.362
RozwójProgramBez zmian92 358 zł121-4.5%47 024 zł87%-29 105 zł0.369
●Szeroki programProgramBez zmian87 721 zł133-2.6%51 929 zł85%-34 155 zł0.380
RozwójBez zmianPodwyżka106 346 zł112-8.7%23 541 zł95%-21 397 zł0.394
Bez zmianProgramBez zmian96 739 zł109-6.4%42 380 zł92%-24 319 zł0.407
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka97 989 zł116-8.3%35 252 zł88%-28 431 zł0.416
Szeroki programBez zmianBez zmian84 357 zł124-5.0%59 821 zł85%-34 436 zł0.445
RozwójBez zmianBez zmian88 969 zł112-6.9%54 943 zł87%-29 414 zł0.465
RozwójProgramObniżka79 116 zł121-3.0%71 101 zł84%-35 220 zł0.483
●OgraniczenieProgramPodwyżka119 341 zł96-10.3%5048 zł98%-10 838 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka102 625 zł104-10.1%30 238 zł93%-23 379 zł0.486
Bez zmianBez zmianPodwyżka110 717 zł100-10.5%18 801 zł97%-16 621 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian101 396 zł96-8.4%37 406 zł95%-19 166 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka83 487 zł109-5.0%66 468 zł86%-30 445 zł0.492
●Szeroki programProgramObniżka74 490 zł133-1.1%75 995 zł81%-40 257 zł0.514
Szeroki programWstrzymanieBez zmian80 951 zł116-6.4%66 015 zł84%-36 258 zł0.514
Bez zmianBez zmianBez zmian93 326 zł100-8.7%50 326 zł91%-24 654 zł0.521
OgraniczenieProgramObniżka88 132 zł96-7.0%61 508 zł89%-25 309 zł0.543
RozwójWstrzymanieBez zmian85 573 zł104-8.3%61 126 zł86%-31 223 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka76 126 zł112-5.4%78 324 zł83%-35 326 zł0.556
Szeroki programBez zmianObniżka71 524 zł124-3.5%83 191 zł81%-40 336 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka107 006 zł92-11.9%25 486 zł96%-18 589 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka80 473 zł100-7.3%73 718 zł85%-30 579 zł0.587
Głębokie cięcieProgramBez zmian105 940 zł83-10.5%32 782 zł98%-14 148 zł0.598
OgraniczenieBez zmianPodwyżka115 364 zł87-12.5%13 779 zł98%-11 477 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian97 956 zł87-10.7%45 383 zł95%-19 532 zł0.610
Bez zmianWstrzymanieBez zmian89 940 zł92-10.1%56 497 zł89%-26 450 zł0.612
Szeroki programWstrzymanieObniżka68 358 zł116-5.0%88 968 zł80%-42 031 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka123 901 zł83-12.3%0 zł99%-5800 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka92 664 zł83-9.2%57 062 zł93%-20 306 zł0.626
RozwójWstrzymanieObniżka72 970 zł104-6.9%84 090 zł83%-37 008 zł0.628
OgraniczenieBez zmianObniżka85 090 zł87-9.4%68 851 zł88%-25 473 zł0.652
Bez zmianWstrzymanieObniżka77 327 zł92-8.7%79 472 zł85%-32 248 zł0.670
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka111 666 zł79-13.8%20 496 zł98%-13 429 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian94 583 zł79-12.1%51 540 zł93%-21 312 zł0.703
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian102 473 zł74-12.8%40 975 zł97%-14 544 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka119 897 zł74-14.5%9131 zł99%-6469 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka81 957 zł79-10.7%74 529 zł87%-27 126 zł0.741
Głębokie cięcieBez zmianObniżka89 595 zł74-11.4%64 558 zł93%-20 500 zł0.742
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian99 112 zł66-14.1%47 029 zł96%-16 309 zł0.812
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka116 212 zł66-15.8%15 744 zł99%-8406 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka86 474 zł66-12.8%70 195 zł92%-22 139 zł0.833

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 366 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 25% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.