Przestrzeń decyzji · gmina

Brudzew

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy5847 mieszkańcówdochody własne 10 118 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.87% do 0.47%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-11.6% do 32.04%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	133 933 zł	133	+2.4%	21 499 zł	70%	-80 445 zł	0.221
●	Rozwój	Program	Podwyżka	138 731 zł	121	+0.4%	16 307 zł	71%	-75 253 zł	0.267
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	129 173 zł	124	-0.1%	37 191 zł	69%	-79 420 zł	0.325
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	143 270 zł	109	-1.6%	11 383 zł	72%	-70 329 zł	0.360
	Rozwój	Program	Bez zmian	118 083 zł	121	+2.4%	71 750 zł	68%	-79 243 zł	0.364
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	113 299 zł	133	+4.4%	76 829 zł	66%	-84 418 zł	0.372
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	133 945 zł	112	-2.1%	32 126 zł	71%	-74 258 zł	0.391
	Bez zmian	Program	Bez zmian	122 608 zł	109	+0.4%	66 936 zł	70%	-74 335 zł	0.406
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	124 880 zł	116	-1.6%	48 825 zł	68%	-80 522 zł	0.410
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	109 146 zł	124	+1.9%	92 277 zł	66%	-83 249 zł	0.440
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	113 904 zł	112	-0.1%	87 227 zł	68%	-78 103 zł	0.463
	Rozwój	Program	Obniżka	102 801 zł	121	+3.9%	113 823 zł	65%	-82 188 zł	0.482
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	129 662 zł	104	-3.6%	43 747 zł	70%	-75 348 zł	0.483
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	138 458 zł	100	-4.1%	27 325 zł	72%	-69 363 zł	0.486
	Bez zmian	Program	Obniżka	107 316 zł	109	+1.9%	109 020 zł	67%	-77 292 zł	0.495
●	Szeroki program	Program	Obniżka	98 027 zł	133	+6.0%	118 891 zł	63%	-87 351 zł	0.509
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	105 218 zł	116	+0.4%	102 980 zł	65%	-84 255 zł	0.510
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	118 403 zł	100	-2.1%	82 442 zł	69%	-73 225 zł	0.522
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	109 987 zł	104	-1.6%	97 918 zł	67%	-79 097 zł	0.548
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	94 325 zł	124	+3.4%	133 171 zł	63%	-86 076 zł	0.557
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	99 072 zł	112	+1.4%	128 132 zł	65%	-80 943 zł	0.558
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	103 561 zł	100	-0.6%	123 358 zł	67%	-76 076 zł	0.592
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	90 669 zł	116	+1.9%	143 179 zł	62%	-87 012 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	95 427 zł	104	-0.1%	138 129 zł	64%	-81 866 zł	0.631

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 378 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.