Dąbie
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 204 192 zł | 133 | -10.3% | 22 345 zł | 87% | -47 210 zł | 0.199 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 209 234 zł | 121 | -12.1% | 16 754 zł | 89% | -41 635 zł | 0.257 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 197 121 zł | 124 | -12.6% | 40 448 zł | 86% | -47 698 zł | 0.312 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 176 804 zł | 133 | -8.5% | 83 509 zł | 83% | -55 470 zł | 0.354 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 181 829 zł | 121 | -10.3% | 78 183 zł | 84% | -49 917 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 214 012 zł | 109 | -13.9% | 11 438 zł | 91% | -36 334 zł | 0.357 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 202 136 zł | 112 | -14.3% | 34 949 zł | 88% | -42 154 zł | 0.386 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 191 332 zł | 116 | -13.9% | 53 151 zł | 85% | -49 926 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 186 591 zł | 109 | -12.1% | 73 128 zł | 87% | -44 637 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 170 532 zł | 124 | -10.8% | 100 713 zł | 82% | -55 678 zł | 0.431 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 175 529 zł | 112 | -12.6% | 95 418 zł | 84% | -50 155 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 196 359 zł | 104 | -15.6% | 47 746 zł | 87% | -44 366 zł | 0.479 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 161 538 zł | 121 | -8.9% | 124 429 zł | 82% | -56 025 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 206 887 zł | 100 | -16.0% | 29 821 zł | 91% | -36 883 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 166 288 zł | 109 | -10.8% | 119 386 zł | 83% | -50 760 zł | 0.498 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 156 525 zł | 133 | -7.1% | 129 741 zł | 80% | -61 563 zł | 0.499 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 165 223 zł | 116 | -12.1% | 112 587 zł | 82% | -57 726 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 180 264 zł | 100 | -14.3% | 90 393 zł | 86% | -44 905 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 170 233 zł | 104 | -13.9% | 107 278 zł | 83% | -52 187 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 150 847 zł | 124 | -9.4% | 145 664 zł | 80% | -61 563 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 155 832 zł | 112 | -11.2% | 140 383 zł | 82% | -56 056 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 160 555 zł | 100 | -13.0% | 135 370 zł | 83% | -50 821 zł | 0.601 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 145 895 zł | 116 | -10.8% | 156 775 zł | 79% | -63 478 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 150 893 zł | 104 | -12.6% | 151 480 zł | 81% | -57 955 zł | 0.637 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 399 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 10.02 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 40% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.