Chodów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 108 684 zł | 133 | -11.5% | 20 285 zł | 73% | -68 294 zł | 0.231 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 113 229 zł | 121 | -13.3% | 15 318 zł | 74% | -63 327 zł | 0.271 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 104 784 zł | 124 | -13.7% | 31 886 zł | 73% | -67 568 zł | 0.331 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 117 522 zł | 109 | -15.0% | 10 613 zł | 77% | -58 621 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 95 498 zł | 121 | -11.5% | 58 109 zł | 71% | -67 655 zł | 0.368 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 90 966 zł | 133 | -9.7% | 62 894 zł | 68% | -72 604 zł | 0.379 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 109 307 zł | 112 | -15.5% | 26 982 zł | 74% | -62 626 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 99 777 zł | 109 | -13.3% | 53 583 zł | 73% | -62 966 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 101 089 zł | 116 | -15.0% | 40 808 zł | 72% | -68 784 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 87 592 zł | 124 | -12.0% | 74 486 zł | 68% | -71 721 zł | 0.444 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 92 101 zł | 112 | -13.7% | 69 727 zł | 71% | -66 797 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 82 379 zł | 121 | -10.2% | 90 744 zł | 67% | -70 847 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 105 622 zł | 104 | -16.8% | 36 022 zł | 74% | -63 829 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 113 578 zł | 100 | -17.2% | 22 460 zł | 77% | -57 945 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 86 648 zł | 109 | -12.0% | 86 229 zł | 70% | -66 171 zł | 0.492 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 77 857 zł | 133 | -8.3% | 95 518 zł | 66% | -75 784 zł | 0.513 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 84 216 zł | 116 | -13.3% | 82 810 zł | 67% | -72 833 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 96 359 zł | 100 | -15.5% | 65 225 zł | 73% | -62 133 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 88 735 zł | 104 | -15.0% | 78 040 zł | 70% | -67 896 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 79 373 zł | 112 | -12.4% | 101 446 zł | 67% | -69 875 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 74 874 zł | 124 | -10.6% | 106 194 zł | 66% | -74 786 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 83 620 zł | 100 | -14.2% | 96 955 zł | 69% | -65 223 zł | 0.588 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 71 734 zł | 116 | -12.0% | 113 972 zł | 64% | -75 821 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 76 243 zł | 104 | -13.7% | 109 212 zł | 67% | -70 897 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 357 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 80% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.