Babiak
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 187 672 zł | 133 | -6.6% | 20 976 zł | 71% | -83 015 zł | 0.201 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 192 299 zł | 121 | -8.5% | 15 944 zł | 72% | -77 983 zł | 0.258 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 181 549 zł | 124 | -9.0% | 42 816 zł | 71% | -81 860 zł | 0.313 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 167 931 zł | 121 | -6.6% | 89 752 zł | 70% | -81 250 zł | 0.356 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 163 318 zł | 133 | -4.7% | 94 632 zł | 68% | -86 265 zł | 0.357 |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 196 670 zł | 109 | -10.3% | 11 175 zł | 73% | -73 214 zł | 0.357 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 186 152 zł | 112 | -10.8% | 37 947 zł | 72% | -76 855 zł | 0.386 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 176 519 zł | 116 | -10.3% | 58 177 zł | 70% | -82 839 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 172 289 zł | 109 | -8.5% | 85 132 zł | 71% | -76 497 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 157 894 zł | 124 | -7.1% | 116 099 zł | 68% | -84 987 zł | 0.432 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 162 482 zł | 112 | -9.0% | 111 245 zł | 69% | -79 999 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 181 132 zł | 104 | -12.1% | 53 296 zł | 72% | -77 821 zł | 0.478 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 149 868 zł | 121 | -5.2% | 145 788 zł | 67% | -83 663 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 190 500 zł | 100 | -12.6% | 33 338 zł | 73% | -72 112 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 154 216 zł | 109 | -7.1% | 141 179 zł | 68% | -78 922 zł | 0.498 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 145 266 zł | 133 | -3.3% | 150 657 zł | 66% | -88 666 zł | 0.501 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 153 284 zł | 116 | -8.5% | 130 264 zł | 67% | -85 881 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 166 817 zł | 100 | -10.8% | 106 651 zł | 71% | -75 272 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 157 883 zł | 104 | -10.3% | 125 399 zł | 68% | -80 880 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 140 361 zł | 124 | -5.7% | 170 617 zł | 65% | -87 297 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 144 940 zł | 112 | -7.6% | 165 774 zł | 67% | -82 321 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 149 264 zł | 100 | -9.4% | 161 390 zł | 68% | -77 607 zł | 0.600 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 136 064 zł | 116 | -7.1% | 183 888 zł | 65% | -88 129 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 140 652 zł | 104 | -9.0% | 179 034 zł | 67% | -83 141 zł | 0.636 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 364 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.13 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 86% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.