Gniezno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 41 564 zł | 133 | -6.2% | 16 755 zł | 76% | -37 019 zł | 0.284 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 45 444 zł | 121 | -8.1% | 12 588 zł | 77% | -32 852 zł | 0.298 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 40 201 zł | 124 | -8.6% | 20 319 zł | 76% | -36 416 zł | 0.364 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 49 086 zł | 109 | -10.0% | 8664 zł | 80% | -28 928 zł | 0.371 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 35 608 zł | 121 | -6.2% | 30 345 zł | 73% | -37 042 zł | 0.389 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 44 064 zł | 112 | -10.4% | 16 196 zł | 77% | -32 267 zł | 0.407 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 39 241 zł | 109 | -8.1% | 26 532 zł | 76% | -33 130 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 31 737 zł | 133 | -4.3% | 34 400 zł | 69% | -41 198 zł | 0.420 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 38 317 zł | 116 | -10.0% | 24 010 zł | 74% | -37 301 zł | 0.440 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 30 674 zł | 124 | -6.7% | 38 184 zł | 69% | -40 450 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 34 528 zł | 112 | -8.6% | 34 148 zł | 73% | -36 314 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 31 968 zł | 109 | -6.7% | 40 328 zł | 71% | -36 229 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 28 342 zł | 121 | -4.8% | 44 133 zł | 67% | -40 133 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 47 690 zł | 100 | -12.2% | 12 316 zł | 80% | -28 361 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 42 188 zł | 104 | -11.8% | 19 879 zł | 77% | -33 144 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 38 144 zł | 100 | -10.4% | 30 353 zł | 76% | -32 420 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 28 974 zł | 116 | -8.1% | 41 570 zł | 67% | -41 243 zł | 0.527 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 24 478 zł | 133 | -2.9% | 48 180 zł | 63% | -44 279 zł | 0.537 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 27 484 zł | 112 | -7.2% | 47 531 zł | 68% | -39 298 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 32 835 zł | 104 | -10.0% | 37 526 zł | 72% | -37 098 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 23 637 zł | 124 | -5.3% | 51 559 zł | 63% | -43 426 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 31 094 zł | 100 | -9.0% | 43 744 zł | 72% | -35 413 zł | 0.568 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 25 926 zł | 104 | -8.6% | 50 666 zł | 66% | -40 014 zł | 0.614 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 22 072 zł | 116 | -6.7% | 54 702 zł | 61% | -44 151 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 300 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.