HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Gniezno

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy62 820 mieszkańcówdochody własne 6376 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.55% do 0.39%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.43% do 20.72%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka41 564 zł133-6.2%16 755 zł76%-37 019 zł0.284
●RozwójProgramPodwyżka45 444 zł121-8.1%12 588 zł77%-32 852 zł0.298
Szeroki programBez zmianPodwyżka40 201 zł124-8.6%20 319 zł76%-36 416 zł0.364
●Bez zmianProgramPodwyżka49 086 zł109-10.0%8664 zł80%-28 928 zł0.371
RozwójProgramBez zmian35 608 zł121-6.2%30 345 zł73%-37 042 zł0.389
RozwójBez zmianPodwyżka44 064 zł112-10.4%16 196 zł77%-32 267 zł0.407
Bez zmianProgramBez zmian39 241 zł109-8.1%26 532 zł76%-33 130 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian31 737 zł133-4.3%34 400 zł69%-41 198 zł0.420
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka38 317 zł116-10.0%24 010 zł74%-37 301 zł0.440
Szeroki programBez zmianBez zmian30 674 zł124-6.7%38 184 zł69%-40 450 zł0.466
RozwójBez zmianBez zmian34 528 zł112-8.6%34 148 zł73%-36 314 zł0.469
●OgraniczenieProgramPodwyżka52 858 zł96-11.9%4548 zł83%-24 812 zł0.485
Bez zmianProgramObniżka31 968 zł109-6.7%40 328 zł71%-36 229 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian43 001 zł96-10.1%22 556 zł79%-29 029 zł0.486
RozwójProgramObniżka28 342 zł121-4.8%44 133 zł67%-40 133 zł0.490
Bez zmianBez zmianPodwyżka47 690 zł100-12.2%12 316 zł80%-28 361 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka42 188 zł104-11.8%19 879 zł77%-33 144 zł0.495
Bez zmianBez zmianBez zmian38 144 zł100-10.4%30 353 zł76%-32 420 zł0.515
Szeroki programWstrzymanieBez zmian28 974 zł116-8.1%41 570 zł67%-41 243 zł0.527
OgraniczenieProgramObniżka35 719 zł96-8.8%36 361 zł76%-32 139 zł0.527
●Szeroki programProgramObniżka24 478 zł133-2.9%48 180 zł63%-44 279 zł0.537
RozwójBez zmianObniżka27 484 zł112-7.2%47 531 zł68%-39 298 zł0.547
RozwójWstrzymanieBez zmian32 835 zł104-10.0%37 526 zł72%-37 098 zł0.547
Szeroki programBez zmianObniżka23 637 zł124-5.3%51 559 zł63%-43 426 zł0.565
Bez zmianBez zmianObniżka31 094 zł100-9.0%43 744 zł72%-35 413 zł0.568
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka45 821 zł92-13.5%15 990 zł79%-29 229 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian46 683 zł83-12.2%18 814 zł81%-25 021 zł0.592
OgraniczenieBez zmianBez zmian41 885 zł87-12.4%26 398 zł79%-28 340 zł0.600
Bez zmianWstrzymanieBez zmian36 458 zł92-11.8%33 723 zł76%-33 195 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka51 443 zł87-14.1%8289 zł83%-24 266 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka39 392 zł83-10.9%32 738 zł78%-28 141 zł0.607
RozwójWstrzymanieObniżka25 926 zł104-8.6%50 666 zł66%-40 014 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka22 072 zł116-6.7%54 702 zł61%-44 151 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka56 552 zł83-14.0%573 zł85%-20 790 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka34 826 zł87-11.0%39 831 zł76%-31 344 zł0.628
Bez zmianWstrzymanieObniżka29 543 zł92-10.4%46 871 zł70%-36 120 zł0.647
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian40 208 zł79-13.7%29 758 zł78%-29 104 zł0.690
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka49 583 zł79-15.4%11 976 zł82%-25 123 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian45 549 zł74-14.4%22 802 zł81%-24 352 zł0.709
OgraniczenieWstrzymanieObniżka33 284 zł79-12.4%42 915 zł75%-32 040 zł0.715
Głębokie cięcieBez zmianObniżka38 481 zł74-13.1%36 320 zł78%-27 366 zł0.717
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka55 118 zł74-16.1%4533 zł85%-20 264 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian43 881 zł66-15.7%26 089 zł81%-25 105 zł0.799
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka36 948 zł66-14.4%39 365 zł77%-28 052 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka53 267 zł66-17.4%8147 zł85%-21 110 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 300 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.