Doruchów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 216 543 zł | 133 | -1.0% | 21 627 zł | 74% | -82 887 zł | 0.194 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 221 286 zł | 121 | -3.0% | 16 393 zł | 75% | -77 653 zł | 0.255 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 209 522 zł | 124 | -3.5% | 45 315 zł | 74% | -81 944 zł | 0.308 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 189 412 zł | 133 | +0.9% | 101 212 zł | 72% | -86 860 zł | 0.351 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 194 141 zł | 121 | -1.0% | 96 218 zł | 74% | -81 645 zł | 0.353 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 225 772 zł | 109 | -4.9% | 11 426 zł | 78% | -72 686 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 214 239 zł | 112 | -5.4% | 40 334 zł | 75% | -76 739 zł | 0.384 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 203 917 zł | 116 | -4.9% | 61 914 zł | 74% | -83 151 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 198 613 zł | 109 | -3.0% | 91 488 zł | 74% | -76 696 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 183 166 zł | 124 | -1.5% | 124 542 zł | 71% | -85 770 zł | 0.429 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 187 870 zł | 112 | -3.5% | 119 577 zł | 74% | -80 583 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 208 645 zł | 104 | -6.8% | 56 950 zł | 75% | -77 932 zł | 0.477 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 174 018 zł | 121 | +0.4% | 156 800 zł | 71% | -84 591 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 218 700 zł | 100 | -7.3% | 35 619 zł | 78% | -71 800 zł | 0.484 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 169 300 zł | 133 | +2.5% | 161 783 zł | 69% | -89 793 zł | 0.498 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 178 480 zł | 109 | -1.5% | 152 081 zł | 72% | -79 656 zł | 0.500 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 178 026 zł | 116 | -3.0% | 139 844 zł | 71% | -86 877 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 192 316 zł | 100 | -5.4% | 114 875 zł | 74% | -75 662 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 182 740 zł | 104 | -4.9% | 134 867 zł | 72% | -81 676 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 163 631 zł | 124 | -0.1% | 183 488 zł | 69% | -88 594 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 168 324 zł | 112 | -2.0% | 178 534 zł | 71% | -83 421 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 172 760 zł | 100 | -4.0% | 174 077 zł | 72% | -78 513 zł | 0.603 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 158 837 zł | 116 | -1.5% | 197 826 zł | 68% | -89 628 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 163 541 zł | 104 | -3.5% | 192 860 zł | 70% | -84 441 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 373 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.59 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 77% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.