Bralin
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 72 439 zł | 133 | +6.1% | 17 740 zł | 82% | -31 136 zł | 0.253 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 76 632 zł | 121 | +4.0% | 13 243 zł | 85% | -26 639 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 69 950 zł | 124 | +3.5% | 23 925 zł | 82% | -30 922 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 80 580 zł | 109 | +1.9% | 8998 zł | 87% | -22 394 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 63 125 zł | 121 | +6.1% | 38 574 zł | 81% | -32 435 zł | 0.378 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 58 942 zł | 133 | +8.2% | 42 983 zł | 78% | -36 920 zł | 0.397 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 74 123 zł | 112 | +1.4% | 19 500 zł | 85% | -26 449 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 67 062 zł | 109 | +4.0% | 34 415 zł | 83% | -28 202 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 67 276 zł | 116 | +1.9% | 29 098 zł | 81% | -32 167 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 56 860 zł | 124 | +5.5% | 48 847 zł | 78% | -36 514 zł | 0.454 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 61 022 zł | 112 | +3.5% | 44 461 zł | 81% | -32 052 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 53 143 zł | 121 | +7.7% | 57 607 zł | 78% | -36 709 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 78 051 zł | 100 | -0.6% | 15 352 zł | 86% | -22 226 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 71 457 zł | 104 | -0.1% | 24 691 zł | 84% | -27 684 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 57 073 zł | 109 | +5.5% | 53 457 zł | 79% | -32 486 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 64 939 zł | 100 | +1.4% | 40 325 zł | 83% | -27 842 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 54 432 zł | 116 | +4.0% | 53 603 zł | 78% | -37 637 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 48 968 zł | 133 | +9.8% | 62 007 zł | 75% | -41 185 zł | 0.524 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 58 602 zł | 104 | +1.9% | 49 209 zł | 80% | -33 166 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 51 342 zł | 112 | +5.0% | 62 942 zł | 77% | -36 185 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 47 188 zł | 124 | +7.1% | 67 319 zł | 75% | -40 637 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 55 252 zł | 100 | +2.9% | 58 814 zł | 79% | -31 984 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 44 941 zł | 116 | +5.5% | 71 745 zł | 73% | -41 671 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 49 104 zł | 104 | +3.5% | 67 359 zł | 77% | -37 210 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 326 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.07 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 53% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.