Brzeziny
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 91 901 zł | 133 | +1.9% | 18 613 zł | 82% | -34 813 zł | 0.240 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 96 299 zł | 121 | -0.1% | 13 885 zł | 85% | -30 092 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 88 660 zł | 124 | -0.6% | 26 855 zł | 82% | -34 702 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 100 446 zł | 109 | -2.1% | 9415 zł | 87% | -25 628 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 80 449 zł | 121 | +1.9% | 45 241 zł | 81% | -36 356 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 76 063 zł | 133 | +4.0% | 49 878 zł | 79% | -41 063 zł | 0.387 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 93 035 zł | 112 | -2.6% | 22 230 zł | 85% | -30 007 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 84 584 zł | 109 | -0.1% | 40 859 zł | 83% | -31 906 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 85 444 zł | 116 | -2.1% | 33 326 zł | 82% | -36 117 zł | 0.419 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 73 296 zł | 124 | +1.4% | 57 551 zł | 79% | -40 745 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 77 659 zł | 112 | -0.6% | 52 939 zł | 81% | -36 063 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 68 732 zł | 121 | +3.4% | 68 663 zł | 78% | -40 976 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 89 828 zł | 104 | -4.0% | 28 691 zł | 83% | -31 411 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 97 160 zł | 100 | -4.5% | 17 859 zł | 86% | -25 568 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 72 859 zł | 109 | +1.4% | 64 291 zł | 79% | -36 536 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 70 367 zł | 116 | -0.1% | 63 481 zł | 78% | -42 027 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 64 355 zł | 133 | +5.5% | 73 291 zł | 76% | -45 672 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 81 773 zł | 100 | -2.6% | 48 581 zł | 83% | -31 638 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 74 739 zł | 104 | -2.1% | 58 859 zł | 79% | -37 335 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 66 294 zł | 112 | +0.9% | 75 687 zł | 78% | -40 529 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 61 940 zł | 124 | +2.9% | 80 290 zł | 75% | -45 201 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 70 399 zł | 100 | -1.1% | 71 340 zł | 79% | -36 114 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 59 223 zł | 116 | +1.4% | 85 818 zł | 74% | -46 386 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 63 586 zł | 104 | -0.6% | 81 206 zł | 77% | -41 704 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 344 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.63 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 53% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.