Przestrzeń decyzji · gmina

Lipinki Łużyckie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy3229 mieszkańcówdochody własne 10 714 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-1.74% do 1.22%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-6.43% do 35.37%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	210 643 zł	133	+1.8%	21 842 zł	80%	-66 570 zł	0.197
●	Rozwój	Program	Podwyżka	215 602 zł	121	-0.2%	16 415 zł	81%	-61 142 zł	0.256
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	203 567 zł	124	-0.7%	43 172 zł	80%	-66 212 zł	0.310
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	183 117 zł	133	+3.8%	93 084 zł	78%	-72 573 zł	0.353
	Rozwój	Program	Bez zmian	188 061 zł	121	+1.8%	87 837 zł	79%	-67 164 zł	0.355
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	220 299 zł	109	-2.2%	11 260 zł	82%	-55 988 zł	0.357
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	208 498 zł	112	-2.7%	37 939 zł	81%	-60 816 zł	0.385
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	197 836 zł	116	-2.2%	57 975 zł	79%	-67 830 zł	0.397
	Bez zmian	Program	Bez zmian	192 743 zł	109	-0.2%	82 859 zł	80%	-62 028 zł	0.404
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	176 836 zł	124	+1.3%	113 395 zł	78%	-72 006 zł	0.430
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	181 752 zł	112	-0.7%	108 178 zł	79%	-66 629 zł	0.461
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	202 779 zł	104	-4.1%	52 730 zł	80%	-62 420 zł	0.478
	Rozwój	Program	Obniżka	167 661 zł	121	+3.3%	141 499 zł	77%	-71 606 zł	0.480
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	213 167 zł	100	-4.6%	32 976 zł	82%	-55 692 zł	0.484
●	Szeroki program	Program	Obniżka	162 728 zł	133	+5.4%	146 734 zł	74%	-77 001 zł	0.499
	Bez zmian	Program	Obniżka	172 332 zł	109	+1.3%	136 533 zł	78%	-66 483 zł	0.499
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	171 583 zł	116	-0.2%	127 033 zł	77%	-73 490 zł	0.503
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	186 407 zł	100	-2.7%	103 231 zł	79%	-61 523 zł	0.525
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	176 511 zł	104	-2.2%	121 804 zł	79%	-68 099 zł	0.547
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	157 039 zł	124	+2.8%	165 578 zł	74%	-76 281 zł	0.555
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	161 944 zł	112	+0.8%	160 374 zł	76%	-70 918 zł	0.563
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	166 588 zł	100	-1.2%	155 439 zł	78%	-65 825 zł	0.602
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	152 141 zł	116	+1.3%	178 345 zł	74%	-77 665 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	157 058 zł	104	-0.7%	173 129 zł	75%	-72 287 zł	0.637

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 392 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.